İktisatçı Mahfi Eğilmez’e göre küresel sistem, ABD merkezli tek kutuplu yapıdan hızla uzaklaşırken; doların hegemonik rolü aşınıyor, kapitalizm ise çok merkezli ve dijital bir dönüşüm sürecine giriyor.
Tek Kutuplu Düzenin Sonu Ve Güç Dağılımı
Mahfi Eğilmez, “Kapitalizmin ve Doların Geleceği” başlıklı analizinde, Soğuk Savaş sonrası Amerika Birleşik Devletleri liderliğinde şekillenen tek kutuplu dünya düzeninin çözülmeye başladığını vurguluyor. Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla güç kazanan bu yapı, küreselleşmenin etkisiyle uzun süre sürdürülebilir görünse de artık yerini çok merkezli bir düzene bırakıyor.
Eğilmez’e göre bugün tartışma, ABD’nin ne kadar güçlü olduğu değil; bu gücün ne kadar sürdürülebilir olduğu. Özellikle son yıllarda artan jeopolitik gerilimler ve dış politika tercihleri, Washington’un küresel sistemdeki belirleyici rolünü tartışmalı hale getiriyor.
Çin’in Yükselişi Ve Sessiz Güç İnşası
Yeni dönemin en belirleyici aktörlerinden biri ise Çin. Eğilmez, Çin’in askeri müdahaleler yerine ekonomik ağlar ve altyapı yatırımları üzerinden kurduğu etki alanına dikkat çekiyor. Bu strateji, Çin’i yalnızca yükselen bir güç olmaktan çıkararak, küresel sistemin kurucu aktörlerinden biri haline getiriyor.
ABD’nin özellikle Donald Trump döneminde izlediği ticaret savaşları ve müttefiklerle gerilen ilişkiler ise Batı bloğu içinde bile mesafe yaratmış durumda. Avrupa’nın daha temkinli bir pozisyona yönelmesi ve diğer bölgesel güçlerin kendi rotalarını çizmesi, çok kutuplu yapının güçlendiğini gösteriyor.
Doların Hegemonyasında Çatlaklar
Eğilmez’in analizinde en kritik başlıklardan biri, doların küresel sistemdeki rolünün zayıflaması. Amerika Birleşik Devletleri dolarının II. Dünya Savaşı sonrası kurulan finansal düzenin temel taşı olduğunu hatırlatan Eğilmez, bugün bu yapıda ciddi kırılmalar yaşandığını belirtiyor.
Yaptırımlara karşı geliştirilen alternatif ödeme sistemleri, yerel para birimleriyle ticaret arayışları ve bölgesel finansal ağların güçlenmesi, doların mutlak egemenliğini aşındırıyor. Yeni dönemde doların tamamen ortadan kalkması beklenmese de “eşitler arasında birinci” konumuna gerilemesi olası görünüyor.
Kapitalizmin Dönüşümü Ve Dijital Feodalizm
Bu dönüşüm yalnızca para sistemini değil, kapitalizmin doğasını da yeniden şekillendiriyor. Eğilmez, finansal krizlerden sermaye hareketlerine kadar pek çok kavramın yeniden tanımlanacağı bir döneme girildiğini ifade ediyor.
Özellikle büyük teknoloji şirketlerinin veri üzerindeki hakimiyeti, klasik devlet merkezli güç anlayışını sarsıyor. Bu durum, “dijital feodalizm” olarak tanımlanan yeni bir yapının ortaya çıkabileceğine işaret ediyor. Bu modelde şirketler yeni “feodal güçler”, veri üreten kullanıcılar ise sistemin bağımlı unsurları haline geliyor.
Belirsizlik Çağında Yeni Dünya Düzeni
Eğilmez’e göre asıl mesele, yeni düzenin ne zaman kurulacağı değil; bu çok kutuplu ve dijitalleşmiş dünyada aktörlerin nasıl konumlanacağı. Tek merkezli küresel sistemin çözülmesiyle birlikte daha parçalı, rekabetçi ve bölgesel dinamiklerin öne çıktığı bir yapı şekilleniyor.
Bu yeni düzende, ekonomik ve politik güç yalnızca devletler arasında değil; şirketler, finansal ağlar ve teknolojik altyapılar arasında da paylaşılıyor. Bu da küresel sistemde belirsizliği kalıcı bir unsur haline getiriyor.
- NHY / Mahfi Eğilmez, “Kapitalizmin ve Doların Geleceği” başlıklı yazı (Kendime Yazılar blogu)
- Tek Kutuplu Düzen Çözülürken: Dolar Tahtını Kaybediyor - 18 Mart 2026
- Bütçede Kaynak Yok Denirken Faize Ödeme İki Ayda İkiye Katlandı - 16 Mart 2026
- Marxist Olmak: Bir İdeoloji Değil, Dünyayı Anlama Biçimi - 15 Mart 2026
