İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen patlamada 17 işçinin yaşamını yitirmesi, işçi sağlığı ve iş güvenliği sistemini yeniden gündeme taşıdı. Şirketin kendi raporunda iş kazalarının arttığı, güvenlik eğitimlerinin ise büyük ölçüde azaldığı görülürken, araştırmacı Aslı Odman, Medya Haber TV’ye yaptığı açıklamada Türkiye’deki yaklaşık 2 milyon işletmeye karşılık yalnızca 900 iş müfettişi bulunduğunu belirtti. Odman, kamusal denetimin işlevsizleştirildiğini, iş güvenliği uzmanlarının ekonomik olarak denetledikleri işverenlere bağımlı hale getirildiğini ve iş cinayetlerinde asıl sorumluların çoğu zaman yargı önüne çıkarılmadığını söyledi.
İzmir’in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda 9 Kasım 2026’da meydana gelen patlama ve ardından çıkan yangında 17 işçi yaşamını yitirdi, 15 işçi yaralandı. İlk açıklamalara göre bakım çalışmaları sırasında tavan vincinin düşmesi, ark ocağı çevresindeki doğal gaz ve oksijen hatlarının zarar görmesine yol açtı. Patlamanın ardından fabrikada üretim durdurulurken Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı soruşturma başlattı. Aralarında şirket yöneticileri, fabrika müdürü ve teknik sorumluların bulunduğu 11 kişi gözaltına alındı.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, fabrikada 37 iş güvenliği uzmanı ve iki işyeri hekiminin bulunduğunu, önceki denetimlerde ciddi bir sorun belirlenmediğini açıkladı. Ancak HABAŞ’ın 2025 Sürdürülebilirlik Raporu, işyerindeki kazaların artışını ortaya koydu. Şirket çalışanlarının iş günü kaybına neden olan kaza sayısı 2024’te 109 iken 2025’te 146’ya, taşeron işçilerde ise 38’den 83’e yükseldi. Toplam kaza sayısı 147’den 229’a ulaşırken iş sağlığı ve güvenliği eğitim süreleri 65 bin 700 saatten 8 bin 697 saate geriledi.
Aslı Odman: İki Milyon İşletmeye 900 İş Müfettişi
İşçi sağlığı ve iş güvenliği alanındaki çalışmalarıyla tanınan araştırmacı Aslı Odman, Medya Haber TV’de yaptığı değerlendirmede HABAŞ’taki ölümlerin yalnızca bir fabrikanın teknik güvenlik önlemleri üzerinden açıklanamayacağını belirtti. Odman’a göre iş cinayetlerini önlemek için birbirini tamamlayan iki denetim mekanizması bulunması gerekiyor: Kamu adına yürütülen dış denetim ve işyerindeki sağlık ve güvenlik hizmetlerini kapsayan iç denetim.
Türkiye’de yaklaşık 2 milyon irili ufaklı işletme bulunduğunu, bunların arasında ağır sanayi kuruluşları, madenler ve büyük inşaat projelerinin de yer aldığını söyleyen Odman, bu işletmelerin denetiminden sorumlu iş müfettişi sayısının yalnızca 900 olduğunu belirtti. COVID-19 salgınından sonra saha teftişlerinin fiilen ortadan kaldırıldığını, denetimlerin belirli sektörlerle sınırlandırıldığını ifade eden Odman, kamunun işçi sağlığı ve güvenliğini koruma sorumluluğunun giderek zayıflatıldığını anlattı.
Odman, kamusal denetimin yerini piyasa mekanizmalarının aldığını belirterek iş güvenliği hizmetlerinin Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri üzerinden yürütülmesini eleştirdi. İş güvenliği uzmanlarının, işyeri hekimlerinin ve teknik kontrolleri yapan kuruluşların ücretlerini denetledikleri işletmelerden almalarının bağımsız karar verme olanaklarını sınırladığını söyledi.
“Denetleyen de Maaşını Denetlediği Şirketten Alıyor”
HABAŞ’taki patlamanın meydana geliş biçimine dikkat çeken Odman, vinçlerin ve yük taşıyan zincirlerin periyodik kontrollerinin önemini vurguladı. Bir iş güvenliği uzmanının büyük bir sanayi kuruluşunda tehlikeli üretimi durdurma kararı almasının, işverene ekonomik bağımlılık nedeniyle son derece güç olduğunu anlattı.
“Periyodik kontrolleri yapan şirket de maaşını denetlediği şirketten alıyor, İSİG uzmanı da o şirketten alıyor” diyen Odman, bu düzenin işyerindeki tehlikelerin bağımsız biçimde değerlendirilmesini engellediğini belirtti. İş cinayetlerinde sorumluluğun çoğu zaman karar alma yetkisine sahip işverenlerden daha alt kademelerdeki çalışanlara yöneltildiğini ifade eden Odman, Murat Özveri’nin sözlerine atıfla sistemi “ağanın adam öldürüp marabanın hapse yattığı” bir düzen olarak tanımladı.
Uzun Çalışma Saatleri, Borçluluk ve Ucuz Emek
Odman, denetim sorunundan önce üretimin hangi koşullarda gerçekleştirildiğine bakılması gerektiğini söyledi. Uzun çalışma saatleri, çocuk emeği, göçmen işçiliği, düşük ücretler ve enflasyon nedeniyle artan borçluluğun işçileri daha ağır koşullarda çalışmaya zorladığını belirtti. İşçilerin geçimlerini sürdürebilmek için tehlikeli çalışma koşullarına katlanmak durumunda bırakıldığını, bu nedenle iş güvenliği sorununun yalnızca teknik bir denetim eksikliği olarak ele alınamayacağını vurguladı.
Odman’a göre üretim süreçlerinin hızlandırılması, çalışma sürelerinin uzatılması ve emeğin maliyetinin düşürülmesi yönündeki politikalar, işçi sağlığı üzerindeki baskıyı artırıyor. İşyerlerindeki güvenlik önlemlerinin üretim hedefleri karşısında geri plana itilmesi, özellikle ağır sanayi ve madencilik gibi yüksek riskli alanlarda ölümcül sonuçlara yol açabiliyor.
Yasama, Yürütme ve Yargının Sorumluluğu
Aslı Odman, iş cinayetlerinin önlenmesinde yalnızca işverenlerin değil, yasama, yürütme ve yargı organlarının da sorumluluğu bulunduğunu belirtti. Madenciliği ve büyük sermaye yatırımlarını teşvik eden yasaların, acele kamulaştırma uygulamalarının ve çalışma yaşamını düzenleyen politikaların üretim koşullarını doğrudan etkilediğini söyledi.
Yürütmenin sorumluluğuna değinen Odman, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının denetim mekanizmalarının işlevsizleştirilmesini ve çevresel etki değerlendirmelerinin zayıflatılmasını eleştirdi. Devletin kamu yararını korumak için kullanması gereken denetim yetkisinin şirketlerin faaliyetlerini kolaylaştıran bir yapıya dönüştürüldüğünü savundu.
Odman, yargı alanında da benzer bir sorun bulunduğunu belirterek iş cinayetleri sonrasında açılan ceza davalarının önemli bir bölümünün etkili sonuçlara ulaşmadığını anlattı. İşçi ölümlerinin şikâyete bağlı olmaksızın kamu davasına konu olması gerektiğini hatırlatan Odman, buna karşın sorumluların belirlenmesi ve cezalandırılması süreçlerinde ailelerin uzun yıllar mücadele etmek zorunda kaldığını söyledi.
“Kan Parası” ve Ailelerin Adalet Mücadelesi
İş cinayetlerinde yaşamını yitiren işçilerin ailelerinin karşılaştığı ekonomik baskılara da dikkat çeken Odman, özellikle geçimini kaybeden ailelerin uzun yargılama süreçlerinden vazgeçmeleri için para teklifleriyle karşı karşıya bırakıldığını anlattı. Bu uygulamanın kamuoyunda “kan parası” olarak adlandırıldığını belirterek ailelerin ceza davalarına müdahil olmaktan uzaklaştırılmaya çalışıldığını söyledi.
Odman, 2008 Davutpaşa patlamasının ardından örgütlenen ailelerin adalet mücadelesini hatırlattı. Gayrettepe, Hendek ve Kartalkaya’daki işçi ölümlerinin ardından yakınlarını kaybeden ailelerin de benzer mücadeleler yürüttüğünü belirterek bu dayanışmaların iş cinayetlerini yalnızca bireysel kayıplar olarak değil, kamusal sorumluluk ve toplum güvenliği sorunu olarak gündemde tuttuğunu ifade etti.
Özellikle ailelerdeki kadınların hem geçim hem de bakım sorumluluğunu üstlenmek zorunda kaldığını, uzun süren davalar karşısında ekonomik ve toplumsal baskılarla mücadele ettiğini belirten Odman, ailelerin örgütlü dayanışmasının önemine dikkat çekti.
İSİG Meclisi ve TMMOB’den Bağımsız Denetim Çağrısı
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi, HABAŞ’ta daha önce yaşanan işçi ölümlerini hatırlatarak son patlamanın tekil bir olay olarak değerlendirilemeyeceğini açıkladı. İşyerindeki çalışma sürelerinin, bakım ve güvenlik önlemlerinin, taşeron işçilerin koşullarının ve önceki kazalara ilişkin sorumlulukların araştırılmasını istedi.
TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı Ali Ekber Çakar ise işçi sağlığı ve güvenliği önlemlerini almanın işverenin, uygulanmasını denetlemenin devletin sorumluluğunda olduğunu belirtti. İş güvenliği hizmetlerinin piyasalaştırılmasına son verilmesi ve sendikalarla meslek örgütlerinin katılımıyla bağımsız bir Ulusal İşçi Sağlığı ve Güvenliği Kurumu oluşturulması çağrısında bulundu.
HABAŞ’ta 17 işçinin yaşamını yitirmesi, işyerinde görevli güvenlik uzmanlarının sayısından denetimlerin bağımsızlığına, çalışma sürelerinden işverenlerin hukuki sorumluluğuna kadar bir dizi sorunu yeniden gündeme getirdi. Şirketin kayıtlarında kazaların arttığı, eğitimlerin azaldığı bir dönemde Bakanlığın önceki denetimlerde ciddi sorun saptanmadığını açıklaması, Aslı Odman’ın işaret ettiği üretim ve denetim ilişkisini daha da önemli hale getirdi.
İş güvenliği uzmanlarının ekonomik olarak işverene bağlı olduğu, kamusal denetimin yetersiz kaldığı ve iş cinayetlerinde ailelerin yıllarca adalet aramak zorunda bırakıldığı bir düzende, işçilerin yaşamını koruyacak bağımsız bir denetim nasıl sağlanacak?
— Medya Haber Tv (@medyahabertv14) November 10, 2026
- NHA / Medya Haber TV, Aslı Odman, HABAŞ 2025 Sürdürülebilirlik Raporu, Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı, İSİG Meclisi, TMMOB, ANKA Haber Ajansı, Anadolu Ajansı, Deutsche Welle Türkçe
