İngiltere’nin saygın ekonomi gazetesi Financial Times, Türkiye’yi gıda enflasyonunda Venezuela, Güney Sudan ve İran’ın ardından dünyanın en kötü dördüncü ülkesi olarak gösterdi. Michelin yıldızlı restoranlardan mahalle lokantalarına, çiftçilerden tüketicilere kadar uzanan tablo, sorunun yalnızca fiyat artışı değil, üretimden tüketime uzanan yapısal bir kriz olduğunu ortaya koyuyor. Bir zamanlar kendi kendine yetebilen bir tarım ülkesi olarak gösterilen Türkiye’nin gıda enflasyonuyla dünya gündemine taşınması ise ekonomik politikaların sonuçlarına ilişkin dikkat çekici bir gösterge olarak değerlendiriliyor.
Dünya Basını Türkiye’yi Gıda Fiyatlarıyla Konuşuyor
İngiltere merkezli Financial Times’ın Türkiye ekonomisine ilişkin kapsamlı haberinde, ülkedeki gıda fiyatlarındaki artışın artık uluslararası ölçekte dikkat çeken bir seviyeye ulaştığı vurgulandı.
Gazete, Türkiye’nin yaklaşık yüzde 35 seviyesindeki gıda enflasyonuyla Venezuela, Güney Sudan ve İran’ın ardından dünyada dördüncü sırada yer aldığını aktardı. Bu tablo, yalnızca tüketici fiyatlarındaki yükselişi değil, ekonomik istikrar ve yaşam maliyeti açısından yaşanan baskının boyutunu da gözler önüne seriyor.
Financial Times’ın aktardığı örnekler, gıda krizinin toplumun farklı kesimlerinde farklı biçimlerde hissedildiğini gösteriyor.
Restoranlar Dolu Ama Kâr Yok
Haberde İstanbul’daki Michelin Rehberi’ne giren restoranların bile maliyet baskısı altında olduğu belirtiliyor.
İstanbul’da faaliyet gösteren restoran işletmecileri, artan gıda, enerji, kira, ulaşım ve işçilik maliyetleri nedeniyle kârlılıklarını korumakta zorlandıklarını anlatıyor. Bazı işletmeler müşteri kaybetmemek için maliyetinin altında satış yaparken, bazıları ise fiyat artırmalarına rağmen giderlerini karşılayamadıklarını ifade ediyor.
Bu durum, Türkiye ekonomisinde son yıllarda sıkça tartışılan bir çelişkiye işaret ediyor: Restoranlar ve kafeler dolu görünse de işletmelerin önemli bölümü artan maliyetler nedeniyle ayakta kalma mücadelesi veriyor.
Financial Times’a konuşan sektör temsilcileri, yalnızca enflasyonun değil, bölgesel savaşların ve jeopolitik risklerin de turizm gelirleri üzerindeki baskıyı artırdığını belirtiyor.
Çiftçi Kazanamıyor, Tüketici Doyamıyor
Gazetenin dikkat çektiği en önemli başlıklardan biri ise üretici ile tüketici arasındaki makasın giderek açılması oldu.
Haberde görüşlerine yer verilen üreticiler, mazot, gübre ve tarım ilacı maliyetlerindeki artışın ürün fiyatlarındaki yükselişten daha hızlı gerçekleştiğini belirtiyor.
Bu durum, tarımsal üretimi giderek daha riskli hale getirirken, üreticilerin yeni sezon yatırımlarını da belirsizliğe sürüklüyor.
Bir tarafta yüksek fiyatlar nedeniyle temel gıda ürünlerine erişmekte zorlanan tüketiciler, diğer tarafta maliyet baskısı altında üretimden çekilmeyi düşünen çiftçiler bulunuyor.
Ekonomistler, bu tablonun klasik bir arz-talep sorununun ötesinde, tarım politikaları, girdi maliyetleri ve planlama eksikliğiyle bağlantılı yapısal bir kriz olduğunu vurguluyor.
Savaş Baskıyı Daha Da Artırıyor
Financial Times, Türkiye ekonomisinin mevcut sorunlarının yalnızca iç dinamiklerden kaynaklanmadığını da belirtiyor.
İran çevresinde yaşanan askeri gerilimlerin enerji fiyatlarını yukarı çektiği, bunun da enerji ithalatına bağımlı ekonomiler üzerinde ek maliyet yarattığı ifade ediliyor. Reuters’ın aktardığı son değerlendirmelerde de enerji fiyatlarındaki yükselişin Türkiye’deki enflasyon baskısını artırdığına dikkat çekiliyor.
Özellikle ulaştırma, tarım ve lojistik maliyetlerindeki artışların doğrudan gıda fiyatlarına yansıdığı belirtiliyor.
Bu nedenle gıda enflasyonu yalnızca market raflarında görülen bir sorun değil; enerji, dış ticaret ve para politikalarının kesiştiği geniş bir ekonomik alanın sonucu olarak ortaya çıkıyor.
Tüketim Davranışları Değişiyor
Financial Times’ın haberinde eski Hazine Müsteşarı Mahfi Eğilmez’in değerlendirmelerine de yer verildi.
Eğilmez’e göre yüksek enflasyon koşullarında vatandaşlar büyük yatırımları erteleyerek daha küçük ölçekli tüketim kalemlerine yöneliyor. Konut ya da otomobil alamayan kesimler, birikimlerini restoran, kafe, elektronik ürün veya kişisel tüketime harcayabiliyor.
Bu durum ilk bakışta ekonomik canlılık görüntüsü yaratsa da gelir kaybının ve satın alma gücü erozyonunun üzerini örten geçici bir davranış biçimi olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlar, özellikle gıda fiyatlarının toplumun en geniş kesimini etkilediği için enflasyon beklentilerinin şekillenmesinde kritik rol oynadığını belirtiyor.
Tarım Ülkesinden İthalat Baskısına
Türkiye uzun yıllar boyunca tarımsal üretim kapasitesiyle öne çıkan, birçok üründe kendine yeterli ülkeler arasında gösteriliyordu.
Ancak son yıllarda artan üretim maliyetleri, tarım arazilerinin daralması, kırsaldan göç, planlama eksikliği ve ithalata dayalı politikalar nedeniyle tarım sektöründe kırılganlıklar derinleşti.
Financial Times’ın haberinde ortaya çıkan tablo, sorunun yalnızca fiyat artışı olmadığını; üretim zincirinin bütün halkalarında hissedilen yapısal bir dönüşüm yaşandığını gösteriyor.
Dünyanın en yüksek gıda enflasyonuna sahip ülkeleri arasında yer almak, yalnızca ekonomik bir veri değil; aynı zamanda tarım politikalarının, gelir dağılımının ve sosyal refahın geldiği noktaya ilişkin önemli bir gösterge olarak öne çıkıyor.
