Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), TBMM’de kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu’na sunduğu 53 sayfalık raporla, Türkiye’de demokrasi, hukuk devleti, toplumsal barış ve eşit yurttaşlık ilkeleri ekseninde kapsamlı yapısal reform önerilerini dile getirirken, mevcut süreçteki uygulamaları sert dille eleştirdi.
CHP’nin Komisyona sunduğu rapor, 12 Ağustos 2025’te yayımlanan 29 maddelik demokrasi paketine dayanarak hazırlanmış ayrıntılı önerileri kapsıyor. Rapor, yalnızca Kürt sorunu ve güvenlik odaklı çözüm yaklaşımını ele almakla kalmayıp, Türkiye’de demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ve eşitlik ilkelerinin yeniden inşasını hedefleyen çok boyutlu bir çerçeve sunuyor.
Demokrasi ve hukuk devletinde yaşanan tıkanıklık
Raporda, Türkiye’de hukuk devletinin işlerliği ve temel hakların korunmasında sistematik sorunlar olduğu vurgulanıyor. CHP, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmamasını ciddi bir eksiklik olarak tanımladı ve bu uygulamaların toplumsal güveni azalttığını belirtti. Cumhurbaşkanlığı sistemi ve yargı bağımsızlığı gibi temel konularda mevcut uygulamaların demokratik normlardan uzaklaştığı eleştirisi ağır bir dille yer aldı.
Raporda ayrıca ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü, basın özgürlüğü ve halkın haber alma hakkının mevcut yasa ve uygulamalarla tartışmalı hale geldiği belirtiliyor. CHP buna karşılık, bu haklar önündeki idari ve siyasi engellerin kaldırılması için yasal değişiklik önerilerini detaylandırdı.
Toplumsal barış, eşit yurttaşlık ve Kürt sorunu
CHP raporunun merkezinde toplumsal barış ve eşit yurttaşlık ilkesi bulunuyor. Partiye göre, Kürt sorununun çözümü yalnızca güvenlik ve silahsızlanma üzerinden yürütülemeyecek kadar geniş kapsamlıdır. Toplumsal barış ancak hukukun üstünlüğünün sağlandığı, ayrımcılığa son verilen ve tüm yurttaşların eşit haklara sahip olduğu bir çerçevede mümkündür.
Bu bağlamda rapor, Kürt sorununa ilişkin demokratik siyaset ortamının oluşturulması ve yerel yönetimlerin güçlendirilmesi yönünde somut öneriler getiriyor. Özellikle kayyım uygulamalarının sona erdirilmesi ve merkezi müdahalelerin azaltılması talepleri dikkat çekiyor.
Yargı bağımsızlığı, infaz sistemi ve insan hakları
CHP’nin raporu, yargı bağımsızlığının tesis edilmesi, yargılama ve infaz süreçlerindeki antidemokratik uygulamalara son verilmesi gibi konularda kapsamlı öneriler içeriyor. Partinin önerileri arasında, gizli tanık uygulaması, savunma hakkının genişletilmesi ve hak ihlallerine yol açan infaz rejiminin yeniden düzenlenmesi gibi maddeler de bulunuyor.
Raporda ayrıca, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’nun bağımsız bir yapıya kavuşturulması ve nefret söylemleri ile ayrımcılığın cezai yaptırımlarla karşılanması gerektiği de yer alıyor.
Eğitim, devlet-inanç ilişkileri ve ekonomik demokratikleşme
CHP, eğitim alanında zorunlu din kültürü ve ahlak eğitimi gibi müfredat unsurlarının yeniden düzenlenmesi ve farklı inançlara saygılı demokratik bir eğitim yapısının oluşturulması gerektiğini ifade ediyor. Devletin inanışlara karşı tarafsızlığını sağlamak üzere cemevlerinin ibadethane statüsüne kavuşması gibi pratik adımlar de raporda yer alıyor.
Ekonomik demokratikleşme ekseninde de öneriler geliştirilmiş; bankacılık, istatistik kurumları, merkezi denetim mekanizmaları ve ihale mevzuatının yeniden yapılandırılması gibi somut düzenlemeler gündeme alındı.
NHY / CHP’nin TBMM’ye sunduğu “Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu” raporu, 18 Aralık 2025.
