ABD Başkanı Donald Trump, imzaladığı başkanlık memorandumu ile ülkesini Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nden (UNFCCC) çekme talimatı verdi; karar, uluslararası iklim işbirliğinin temel taşlarından birinden kopuş olarak değerlendirilirken uzmanlar bunu “stratejik bir hata” ve ABD’nin küresel etkisini zayıflatacak bir adım olarak nitelendiriyor.
30 Yıllık İklim Mimarisinden Çekiliş
1992’de yaklaşık 200 ülke tarafından kabul edilen UNFCCC, küresel sera gazı yoğunluğunu “iklim sistemi üzerinde tehlikeli insan etkisini” önleyecek seviyede istikrara kavuşturmayı hedefliyor ve 2015 tarihli Paris Anlaşması’nın temelini oluşturuyor. ABD, Paris Anlaşması’ndan daha önce ayrılmıştı.
7 Ocak tarihli memoranduma göre Trump yönetimi, 60’tan fazla uluslararası örgüt, anlaşma ve komisyona üyeliğin veya destek sağlamanın “ABD’nin çıkarlarına aykırı” olduğunu savunuyor. Karar, Washington’ın iklim, göç ve çalışma hayatı gibi alanlarda çok taraflı yapılardan kapsamlı bir geri çekilme sürecine girdiğini gösteriyor.
Bilim Kurumlarından Uzaklaşma
Yönetimin bağlarını kopardığı kuruluşlar arasında, küresel iklim biliminin referans kurumu olan Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) de bulunuyor. IPCC raporları, hükümetlere iklim politikası geliştirmede bilimsel temel sağlıyor ve uluslararası müzakerelerin çerçevesini şekillendiriyor.
Trump yönetimi ayrıca BM İnsan Hakları Konseyi ve UNESCO gibi kurumlardan desteğini kesmişti. Listede ayrıca Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı ve IPBES gibi çevre ve enerji odaklı yapılar da yer alıyor.
Uzmanlar, bu kopuşun bilimsel danışma mekanizmalarını zayıflatacağını ve politika yapım sürecini daha az şeffaf ve daha kırılgan hale getireceğini savunuyor.
“Yeni Bir Dip Noktası” Eleştirisi
Union of Concerned Scientists’tan Dr. Rachel Cleetus, çekilme kararını Trump için “yeni bir dip noktası” olarak nitelendirdi. Cleetus’a göre bu adım, ABD’yi müttefiklerinden daha da uzaklaştırarak küresel güvenlik ve ekonomik istikrar açısından risk yaratıyor.
Dünya Kaynakları Enstitüsü Direktörü David Widawsky ise UNFCCC’den çekilmenin “stratejik bir hata” olduğunu belirterek, ABD’nin hızla büyüyen temiz enerji ekonomisindeki avantajını karşılıksız biçimde kaybedebileceğini ifade etti. 2023 itibarıyla AB’de yenilenebilir enerji sektöründe 1,6 milyon kişinin istihdam edildiğine dikkat çeken Widawsky, küresel dönüşümün ekonomik fırsatlar da yarattığını vurguladı.
Küresel Diplomasi Devam Edecek Mi?
Uzmanlara göre ABD’nin çekilmesi, küresel iklim diplomasisini sarsacak olsa da tamamen durdurmayacak. Avrupa Birliği ve Asya’daki büyük ekonomiler, düşük karbonlu büyüme stratejilerini sürdürme sinyali veriyor.
Ancak Washington’ın çok taraflı iklim mimarisinden çekilmesi, hem gelişmekte olan ülkelere sağlanan finansman hem de küresel politika koordinasyonu açısından boşluk yaratabilir. Karar, ABD’nin uluslararası sistemdeki konumunu yeniden tanımlarken, küresel iklim yönetişiminde güç dengelerini de etkileyebilir.
