Ekonomist İnan Mutlu’nun paylaştığı veriler, Ortadoğu’daki askeri harcamaların yalnızca güvenlik politikalarının değil aynı zamanda bölgeyi şekillendiren dev bir ekonomik düzenin parçası olduğunu ortaya koyuyor; özellikle İsrail’in askeri harcamalarının milli gelire oranındaki keskin artış, savaş ekonomisinin bölgedeki belirleyici rolünü bir kez daha görünür kılıyor.
İsrail’de Askeri Harcamalarda Sert Yükseliş
Ekonomist İnan Mutlu’nun paylaştığı grafik, Ortadoğu’da askeri harcamaların ekonomik büyüklük içindeki payına dair dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor.
İsrail’de askeri harcamaların milli gelire oranı 2000’li yılların ortasında yaklaşık yüzde 6 civarında seyrederken, son yıllarda belirgin biçimde yükseldi.
Grafikte yer alan verilere göre özellikle 2022 sonrası dönemde harcamalar keskin biçimde arttı ve 2024 itibarıyla askeri harcamaların milli gelire oranı yaklaşık yüzde 8,78’e ulaştı.
Bu artışın arka planında bölgesel gerilimler, Gazze savaşı ve genişleyen güvenlik politikaları bulunuyor.
Uluslararası savunma ekonomisi verilerini derleyen Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) raporlarına göre İsrail uzun yıllardır dünyada milli gelirine göre en yüksek askeri harcama yapan ülkelerden biri.
İran’da Daha Düşük Ama Sürekli Bir Askeri Bütçe
Grafikte dikkat çeken ikinci ülke ise İran.
Verilere göre İran’ın askeri harcamalarının milli gelire oranı uzun yıllardır yüzde 2–3 bandında seyrediyor.
2024 itibarıyla bu oran yaklaşık yüzde 2 civarında.
Bu tablo, İran’ın bölgesel güç iddiasına rağmen ekonomisinin büyüklüğü ve yaptırımlar nedeniyle askeri harcamalarını sınırlı tuttuğunu gösteriyor.
Ancak savunma bütçesinin düşük görünmesine rağmen İran’ın bölgesel askeri etkisi yalnızca resmi savunma harcamalarıyla açıklanmıyor. Analistler, ülkenin bölgesel müttefik ağları ve asimetrik savaş stratejilerinin bu dengeyi farklılaştırdığını belirtiyor.
Körfez Ülkeleri: Dev Savunma Bütçeleri
Ortadoğu’da askeri harcamaların büyüklüğü yalnızca İran ve İsrail ile sınırlı değil.
Özellikle petrol gelirleri yüksek olan Körfez ülkeleri, dünya çapında en büyük savunma bütçelerine sahip ülkeler arasında yer alıyor.
Suudi Arabistan uzun yıllardır dünyanın en büyük askeri harcama yapan ülkeleri arasında bulunuyor.
SIPRI verilerine göre Suudi Arabistan’ın askeri harcamalarının milli gelire oranı son yıllarda yüzde 7 civarında seyrediyor ve ülke savunma bütçesi bakımından dünyada ilk sıralarda yer alıyor.
Benzer şekilde:
- Birleşik Arap Emirlikleri askeri harcamalara milli gelirinin yaklaşık yüzde 5’ine yakınını ayırıyor.
- Katar ve Kuveyt gibi Körfez ülkelerinde de savunma bütçeleri bölge ortalamasının oldukça üzerinde.
Bu tablo Ortadoğu’nun aynı zamanda dünyanın en büyük silah pazarlarından biri olduğunu gösteriyor.
Ortadoğu’da “Savaş Ekonomisi”
Uzmanlara göre Ortadoğu’daki askeri harcamalar yalnızca güvenlik politikalarının değil, aynı zamanda küresel silah ticaretinin de önemli bir parçası.
SIPRI raporları, dünyanın en büyük silah ithalatçısı ülkelerinin önemli bölümünün Ortadoğu’da bulunduğunu ortaya koyuyor.
Bu durum bölgeyi yalnızca siyasi çatışmaların değil, aynı zamanda küresel savunma sanayisinin en büyük ekonomik alanlarından biri haline getiriyor.
Ekonomist İnan Mutlu’nun grafiğine eşlik eden değerlendirmesinde vurguladığı gibi, askeri harcamalardaki bu yükseliş “Ortadoğu’yu kana bulayan çatışmaların ekonomik maliyetini” de görünür kılıyor.
Kaynaklar
- Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) askeri harcama raporları
- İnan Mutlu sosyal medya paylaşımı ve grafik verileri
- Uluslararası savunma ekonomisi analizleri
- Bölgesel güvenlik raporları ve bağımsız medya verileri
