Brent petrol fiyatlarının küresel ölçekte yatay seyrettiği bir dönemde Türkiye’de mazotun dolar bazında yüzde 40’a varan artış göstermesi, fiyat oluşumunun piyasa dinamiklerinden çok kur ve vergi politikalarıyla belirlendiği yönündeki tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Fiyat Makası Neden Açılıyor?
Ekonomist İnan Mutlu’nun paylaştığı grafik, Haziran 2023 ile Şubat 2026 arasındaki dönemde küresel enerji fiyatları ile Türkiye’deki akaryakıt fiyatları arasındaki kopuşu görünür kılıyor. Verilere göre, Haziran 2023’te litre başına yaklaşık 0,47 dolar olan Brent petrol fiyatı ile 0,96 dolar seviyesindeki mazot fiyatı arasında yaklaşık iki katlık bir oran bulunuyordu.
Ancak Şubat 2026’ya gelindiğinde Brent petrolün litre fiyatı yeniden yaklaşık 0,45 dolar seviyesinde kalırken, Türkiye’de mazotun litre fiyatı 1,35 dolara yükselmiş durumda. Bu tablo, petrol ile rafineri ürünü arasındaki farkın üç kata kadar çıktığını ortaya koyuyor.
Kur Politikası Ve Vergi Etkisi
Mutlu’nun dikkat çektiği temel nokta, bu artışın küresel piyasalardan ziyade iç ekonomik tercihlerle ilişkili olması. Döviz kurundaki yükseliş, enerji ithalatına bağımlı Türkiye’de doğrudan maliyet baskısı yaratırken; akaryakıt üzerindeki yüksek vergi yükü de pompa fiyatlarını yukarı çeken temel faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
Bu çerçevede, petrol fiyatları sabit kalırken mazot fiyatının dolar bazında dahi artması, yalnızca kur geçişkenliğiyle açıklanamayacak bir yapısal soruna işaret ediyor. Enerji fiyatlamasında şeffaflık ve vergi politikalarının rolü yeniden tartışmaya açılıyor.
“Savaş” Argümanı Ne Kadar Geçerli?
Paylaşımda dolaylı olarak eleştirilen bir diğer söylem ise fiyat artışlarının dış politik gelişmeler ve savaşlarla açıklanması. Grafik, savaş öncesi dönemde dahi Türkiye’de mazot fiyatlarının küresel petrol fiyatlarından ayrıştığını gösteriyor.
Bu durum, enerji maliyetlerindeki artışın yalnızca küresel krizlerle değil, iç ekonomi politikalarıyla da yakından ilişkili olduğunu ortaya koyuyor. Dolayısıyla tartışma, “dışsal şoklar mı yoksa içsel tercihler mi?” sorusu etrafında yeniden şekilleniyor.
Kaynaklar:
- Dünya Bankası enerji fiyat verileri
- Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verileri
- TÜİK ilgili fiyat istatistikleri
- İnan Mutlu’nun X (Twitter) paylaşımı ve paylaştığı grafik verisi
