ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran saldırılarında üslerini kullandırmadığı gerekçesiyle İspanya’ya ticaret ambargosu tehdidinde bulunmasına Madrid’den sert yanıt gecikmedi. Başbakan Pedro Sanchez, “Savaşa hayır” diyerek Trump’a meydan okurken, 2003 Irak Savaşı’nı hatırlatarak “Geçmişin hataları tekrarlanmasın” çıkışında bulundu. Uluslararası hukuk ve diplomasi vurgusu yapan Sanchez, Avrupa’da yalnızlaşma pahasına savaş karşıtı duruşunu netleştirdi.
Üs Krizi ve Ambargo Tehdidi: Gerilim Tırmanıyor
ABD ile İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askeri operasyon, İspanya ile ABD arasında diplomatik krize dönüştü. Trump yönetimi, İspanya’nın güneyindeki Rota ve Morón askeri üslerinin operasyon için kullanılmasına izin verilmemesine tepki gösterdi. 3 Mart’ta Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile Oval Ofis’te düzenlenen ortak basın toplantısında Trump, “İspanya üslerini kullanamayacağımızı söyledi, bu doğru değil. İstersek üslerini kullanabiliriz. Kimse bize üsleri kullanmamamızı söyleyemez. İspanya şu an berbat durumda. Hazine Bakanı’na İspanya ile tüm ticari ilişkileri kesmesini söyledim” ifadelerini kullandı .
Bu tehdit, iki ülke arasında Franco dönemine kadar uzanan askeri işbirliği anlaşmalarını yeniden tartışmaya açarken, Avrupa-ABD ilişkilerinde de yeni bir gerilim hattı oluşturdu. İspanya Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, Trump’ın açıklamalarının ardından yaptığı değerlendirmede, üslerin kullanımının 1988 tarihli İkili Savunma İşbirliği Anlaşması çerçevesinde olduğunu ve anlaşma kapsamı dışındaki hiçbir operasyona izin verilmeyeceğini yineledi .
Sanchez’in Tarihi Referanslı Yanıtı: “23 Yıl Önceki Hatalar”
Trump’ın sert söylemlerine karşılık İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, 4 Mart’ta başkent Madrid’deki Moncloa Sarayı’nda basına kapalı düzenlediği yaklaşık 15 dakikalık açıklamayla hükümetinin pozisyonunu netleştirdi. Sanchez konuşmasında doğrudan Trump’a atıfta bulunmaktan kaçınırken, mesajlarını tarihi örneklerle güçlendirdi .
Irak Savaşı’na dikkat çeken Sanchez, “23 yıl önce nükleer silahları ortadan kaldırmak hedefiyle Saddam Hüseyin’e karşı başlatılan savaşın gerçekte daha fazla terörizm, göçmen akını ve hayat pahalılığı yarattığını, dünyayı daha güvensiz ve yaşamı daha kötüleştiren neticeleri olduğunu” söyledi. “Tarihten ders almalıyız. Milyonlarca kişinin hayatıyla Rus ruleti oynamamalıyız” diyen İspanyol lider, hükümetinin duruşunu “savaşa hayır” ifadesiyle özetledi .
Sanchez, İspanya’nın pozisyonunun Ukrayna ve Gazze’dekiyle aynı olduğunu vurgulayarak, “Uluslararası hukukun ihlaline hayır. Dünyadaki sorunlar sadece bomba atarak çözülemez. Geçmişteki hatalar tekrarlanmamalı” dedi .
Uluslararası Hukuk Vurgusu ve NATO Dengesi
İspanya hükümetinin kararının ardında yatan temel gerekçe, operasyonun uluslararası hukuk çerçevesine uygun olmamasıydı. Savunma Bakanı Margarita Robles, ABD ve İsrail’in “uluslararası bir kararla desteklenmeden, tek taraflı hareket ettiğini” belirtti . Siyaset bilimci Ana Salazar’a göre, İspanyol devletinin hukuki yorumu, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin açık desteğini almayan askeri operasyonlar için özel yetkilendirme gerektiği yönünde ve bu durumda böyle bir izin verilmedi .
Sanchez, konuşmasında İspanya’nın NATO, AB ve BM üyesi olarak uluslararası yükümlülüklerini yerine getirdiğini ancak bunun “hukuksuzluğa” ortak olmak anlamına gelmediğini vurguladı. “İspanya’nın ve uluslararası yasallık ve barıştan yana olan herkesin Ayetullah rejiminden yana olmadığını ancak çözümün diplomasi ve politikada aranması gerektiğini” ifade etti .
Beyaz Saray’ın Yalanlama Krizi
Krizin en çarpıcı anlarından biri, Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt’in 4 Mart akşamı yaptığı açıklamayla yaşandı. Leavitt, İspanya’nın ABD ordusuyla işbirliği yapmayı kabul ettiğini iddia etti. Ancak bu açıklama saatler içinde İspanya Dışişleri Bakanı Albares tarafından “kesin bir dille” yalanlandı .
Albares, İspanyol basınına yaptığı açıklamada, “İspanyol hükümetinin Ortadoğu’daki savaş, İran’daki bombalamalar ve üslerimizin kullanımı konusundaki tutumu değişmedi. Leavitt’in neye atıfta bulunduğuna dair hiçbir fikrim yok” dedi. Albares, İspanya’nın egemen bir ülke olduğunu ve kendi dış politika kararlarını kendisinin aldığını vurgularken, Trump’ın tehdidinden endişe duymadığını belirterek, “İspanya’ya yönelik her türlü baskı, tüm Avrupalılara yönelik bir baskıdır ve onların dayanışmasına sahibiz” ifadelerini kullandı .
Avrupa’dan Destek, Türkiye’den Dayanışma
Sanchez’in çıkışı Avrupa’da yankı bulurken, Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Trump’a Almanya veya Avrupa’nın geri kalanıyla İspanya’yı dışarıda tutacak ayrı bir anlaşma yapamayacağını net bir şekilde ilettiğini bildirdi . Bu durum, AB içinde ortak dış politika reflekslerinin henüz tamamen kaybolmadığını gösterdi.
Türkiye’den de Sanchez’e destek mesajı geldi. CHP Genel Başkanı ve Sosyalist Enternasyonal Başkan Yardımcısı Özgür Özel, İspanya Başbakanı’na bir mektup göndererek, “Böylesi bir baskıya karşı sergilediğiniz kararlı ve ilkeli tutum, en çok ihtiyaç duyulan bir anda sorumlu liderlik örneği teşkil etmektedir. İzlediğiniz sorumluluk yolunu desteklemek konusunda sizin yanınızda olduğumuzdan emin olabilirsiniz” ifadelerini kullandı.
- NHY / La Monde
