COP31 Antalya’da başlarken Türkiye’nin ormanları, zeytinlikleri ve su kaynakları madencilik ve enerji yatırımlarının baskısı altında. Akbelen’deki kamulaştırma davaları, Akseki’deki boksit madeni projesi ve Çanakkale’deki yeni kömür yatırımı tartışmaları sürerken Greenpeace, iklim taahhütleriyle uygulanan politikalar arasındaki çelişkilere dikkat çekiyor.
Antalya, 9 Kasım 2026’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 kapsamında dünyanın farklı ülkelerinden gelen hükümet temsilcilerini, bilim insanlarını, çevre örgütlerini ve uluslararası kuruluşları ağırlıyor. Türkiye’nin ev sahipliği ve başkanlığını yürüttüğü, Avustralya’nın müzakerelere başkanlık ettiği konferans 20 Kasım’a kadar sürecek. Zirvede sera gazı salımlarının azaltılması, fosil yakıtlardan uzaklaşılması, iklim finansmanı ve küresel sıcaklık artışının sınırlandırılması görüşülürken, Türkiye’nin farklı bölgelerinde madencilik faaliyetleri, orman kayıpları ve çevre davaları gündemdeki yerini koruyor.
COP31’e giden son haftada ortaya çıkan gelişmeler, Türkiye’nin uluslararası iklim taahhütleriyle ülke içindeki enerji ve madencilik politikaları arasındaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı. Muğla’da kömür madenciliği için alınan kamulaştırma kararlarına karşı hukuki mücadele sürerken, Antalya’da binlerce ağacı etkileyebilecek bir maden genişletme projesi değerlendirmeye alındı. Çanakkale’de yeni kömürlü termik santral ünitesi planları çevre örgütlerinin tepkisini çekti. Greenpeace ise Antalya’da gerçekleştirdiği eylemlerle iklim zirvesinin yalnızca yeni taahhütlerin açıklandığı bir toplantı olarak kalmaması gerektiğini vurguladı.
COP31 Başlarken Akseki’de Yaklaşık 60 Bin Ağaç Tartışması
Antalya’nın Akseki ilçesindeki Gidengelmez Dağları’nda planlanan boksit madeni kapasite artışı, zirvenin açılış gününde çevre gündeminin dikkat çeken başlıklarından biri oldu. Cengiz Holding bünyesindeki ETİ Alüminyum tarafından yürütülmek istenen projenin Çevresel Etki Değerlendirmesi dosyasında, çalışma alanında 59 bin 658 ağacın bulunduğu belirtiliyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının elektronik ÇED sisteminde yayımlanan duyuruya göre projenin İnceleme Değerlendirme Komisyonu toplantısı 9 Kasım’a planlandı. Böylece Türkiye’nin uluslararası iklim zirvesine ev sahipliği yaptığı gün, aynı ildeki ormanlık alanı etkileyebilecek bir madencilik yatırımının çevresel değerlendirme süreci de gündeme geldi.
Dosyada belirtilen ağaç sayısı, tamamının kesileceği veya kesilmesine kesin izin verildiği anlamına gelmiyor. Ancak projenin olası etkilerinin büyüklüğünü ortaya koyuyor. Yöre halkı ve çevre örgütleri, madenciliğin orman örtüsünü, su kaynaklarını, yaban hayatını ve bölgenin ekolojik bütünlüğünü olumsuz etkileyebileceğini savunuyor. Projenin çevresel sonuçlarının yalnızca kesilecek ağaç sayısıyla değil, toprağın yapısında ve su döngüsünde meydana gelebilecek değişimlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtiliyor.
Cengiz Holding’in COP31’de “Sürdürülebilir Dönüşüm Ortağı” olarak yer alması ise şirketin madencilik ve enerji yatırımlarıyla zirvedeki kurumsal konumu arasındaki ilişkinin sorgulanmasına neden oluyor.
Akbelen’de Kömür İçin Kamulaştırma, Köylüler İçin Yaşam Mücadelesi
Muğla’nın Milas ilçesindeki Akbelen Ormanı ve çevresinde kömür madenciliğine karşı yürütülen mücadele, COP31 öncesinde de devam etti. Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerine kömür sağlamak amacıyla maden sahalarının genişletilmesi, bölgedeki köylülerin tarım alanları, zeytinlikleri ve yaşam alanları bakımından önemli bir sorun oluşturuyor.
Limak Holding ve IC Holding’in ortak yatırımı olan YK Enerji’nin faaliyetleriyle bağlantılı olarak Ocak 2026’da altı mahallede toplam 679 parsel acele kamulaştırma kapsamına alındı. Köylülerin açtığı davalarda Danıştay 6. Dairesi önce yürütmeyi durdurma kararı verdi. Ancak ekim ayında verilen kararlardan birinde, enerji arz güvenliği ve kömür rezervlerine ilişkin gerekçelerle iptal istemi oy çokluğuyla reddedildi. Karara karşı oy kullanan üye ise acele kamulaştırma koşullarının yeterince ortaya konulmadığını savundu.
Bu kararlar, kömür üretiminin sürdürülmesi için alınan idari önlemlerle köylülerin mülkiyet ve tarımsal üretim hakları arasındaki uyuşmazlığı yeniden gündeme getirdi. Şirket faaliyetlerin enerji arz güvenliği açısından gerekli olduğunu belirtirken, bölge halkı zeytinliklerin ve tarım topraklarının kaybının geri dönüşü olmayan sonuçlar yaratacağını savunuyor.
Son haftada bölgede yeni bir gelişme daha yaşandı. İkizköylülerin evlerinin yakınında başlatıldığını duyurduğu arkeolojik kazı çalışması, köylülerin tepkisinin ardından 5 Kasım’da durduruldu. Bölge halkı, madencilik faaliyetlerinin yalnızca ormanları değil, köy yaşamını ve yerleşim alanlarını da etkilediğini belirtti.
8 Kasım’da uluslararası basına yansıyan açıklamalarda İkizköy Muhtarı Nejla Işık ve köylüler, COP31’e katılan dünya liderlerini Akbelen’deki durumu yerinde görmeye çağırdı. Köylüler, iklim krizinin konuşulduğu bir dönemde kömür üretimi için tarım arazilerinin ve zeytinliklerin kullanılmasına karşı çıkıyor.
Çanakkale’de Yeni Kömür Ünitesi, Antalya’da Sürdürülebilirlik Ortaklığı
Greenpeace Türkiye, COP31 öncesinde Çanakkale’nin Biga ilçesine bağlı Karabiga beldesindeki CENAL Kömürlü Termik Santrali yakınında eylem gerçekleştirdi. Çevre örgütü, santrale yeni bir ünite eklenmesi planına karşı çıkarak Türkiye’nin fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefleriyle yeni kömür yatırımlarının nasıl bağdaştırılacağını sordu.
Cengiz Holding’e ait santral çevresinde açılan pankartlarda, kömür kullanımının iklim krizine etkileri ve yeni yatırımın çevresel sonuçları gündeme getirildi. Greenpeace, projenin deniz ve kıyı ekosistemleri üzerindeki olası etkilerine de dikkat çekerek Akdeniz foklarının yaşam alanları bakımından riskler bulunduğunu savundu.
Türkiye’de kömürlü termik santrallerin geleceği, enerji arz güvenliği ile iklim hedefleri arasındaki tartışmanın merkezinde bulunuyor. Hükümet ve enerji sektörü temsilcileri elektrik üretiminin sürekliliğini ve yerli kaynakların kullanımını öne çıkarırken, çevre örgütleri kömürün sera gazı salımları, hava kirliliği, su tüketimi ve halk sağlığı üzerindeki etkilerine dikkat çekiyor.
COP31’in destekçileri arasında Cengiz Holding’in yanı sıra Akbelen’deki faaliyetleriyle gündeme gelen Limak ve IC Holding gibi şirketlerin bulunması, iklim toplantılarında özel sektörün rolüne ilişkin eleştirileri artırıyor. Çevre örgütleri, sürdürülebilirlik taahhütlerinin şirketlerin mevcut yatırımları ve çevresel etkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
ÇED Kararları Mahkemelerden Dönüyor
Türkiye’de madencilik ve enerji yatırımlarına ilişkin çevre tartışmalarının önemli bir bölümünü Çevresel Etki Değerlendirmesi süreçleri oluşturuyor. ÇED kararları, projelerin çevre üzerinde yaratabileceği zararların önceden belirlenmesini ve gerekli önlemlerin alınmasını amaçlıyor. Ancak çevre örgütleri ve yöre halkı, bazı projelerde bilimsel araştırmaların yetersiz kaldığını, birikimli çevresel etkilerin değerlendirilmediğini ve yerel itirazların karar süreçlerine yeterince yansımadığını savunuyor.
Ordu’daki Çambaşı Yaylası yakınında planlanan bakır ve çinko madeni projesi bu tartışmaların örneklerinden biri oldu. Eylül ayında Ordu İdare Mahkemesi, Favori Metal Madencilik tarafından yapılmak istenen projeye verilen ÇED olumlu kararının yürütmesini durdurdu. Bilirkişi raporunda alanın mera niteliği taşıdığı, ekolojik hassasiyetinin yüksek olduğu ve projeye ilişkin bazı meteorolojik, jeolojik ve hidrolojik verilerin yetersiz kaldığı belirtildi.
Kazdağları coğrafyasında planlanan bir altın madeni projesine verilen ÇED olumlu kararı da haziran ayında mahkeme tarafından iptal edildi. Kararda çevresel riskler ve kamu yararına ilişkin değerlendirmeler etkili oldu.
Bu yargı kararları, bütün ÇED süreçlerinin hukuka aykırı olduğu anlamına gelmiyor. Ancak bazı projelere verilen izinlerin bilimsel ve hukuki bakımdan yetersiz bulunabildiğini gösteriyor. Özellikle ormanlık alanlarda ve su havzalarında yürütülmek istenen madencilik faaliyetlerinin yalnızca proje sınırları içindeki etkileriyle değil, çevresindeki tarım alanları, yerleşimler ve ekosistemlerle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
ÇED süreçlerinde tartışılan temel konulardan biri de çevresel zararların yatırım başlamadan önce yeterince araştırılıp araştırılmadığı. Çünkü bir ormanın, su kaynağının veya tarım toprağının kaybı, proje tamamlandıktan sonra alınacak önlemlerle her zaman giderilemiyor.
Greenpeace Antalya’dan Seslendi: Fosil Yakıtlardan Çıkış İçin Takvim Gerekiyor
Greenpeace Türkiye, COP31 öncesinde Antalya’nın Konyaaltı Plajı’nda gerçekleştirdiği eylemle iklim krizinin uluslararası gündemine dikkat çekti. Aktivistler, 6 Kasım’da küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması hedefinin korunması çağrısını taşıyan büyük bir pankart açtı.
Örgüt, 9 Kasım’da zirvenin açılışı öncesinde kıyıda ve su altında gerçekleştirdiği eylemlerle fosil yakıt kullanımının sona erdirilmesi çağrısını yineledi. Greenpeace Türkiye Direktörü Berkan Özyer, Türkiye’nin COP31 başkanlığını somut iklim politikaları geliştirmek için kullanması gerektiğini belirterek yeni kömür santrali planlarının iptal edilmesini, kömürden adil çıkış için açık bir takvim hazırlanmasını ve plastik atık ithalatının yasaklanmasını istedi.
Greenpeace’in talepleri, Türkiye’nin yanı sıra küresel iklim politikalarını da kapsıyor. Örgüt, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın hızlandırılmasını, ormansızlaşmanın durdurulmasını ve iklim krizinden en fazla etkilenen ülkelere sağlanan finansmanın artırılmasını savunuyor.
Birleşmiş Milletler Çevre Programının 2026 Emisyon Açığı Raporu da küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme göre 1,5 derece sınırını aşmasının beklendiğini ortaya koyuyor. Raporda, aşımın büyüklüğünü ve süresini sınırlamak için sera gazı salımlarının hızla azaltılması gerektiği vurgulanıyor.
Akdeniz havzasında yer alan Türkiye açısından bu uyarılar, kuraklık, orman yangınları, su kaynaklarının azalması ve tarımsal üretimin geleceği bakımından ayrıca önem taşıyor. Ormanların ve sulak alanların korunması, bu nedenle yalnızca yerel çevre sorunlarının değil, iklim krizine karşı geliştirilecek ulusal politikaların da temel başlıkları arasında bulunuyor.
İklim Krizinin Bedelini Kim Ödüyor?
COP31’de tartışılan adil geçiş kavramı, Türkiye’deki kömür madenciliği ve enerji üretimi bakımından da önem taşıyor. Fosil yakıtlardan uzaklaşılması yalnızca santrallerin kapatılması veya maden üretiminin azaltılmasıyla sınırlı değil. Bu sektörlerde çalışan işçilerin gelirlerinin, istihdam olanaklarının ve sosyal haklarının korunması da dönüşümün temel koşullarından biri.
Kömür üretiminin yoğun olduğu bölgelerde işçilerin geçim kaynaklarıyla köylülerin topraklarını koruma mücadelesinin karşı karşıya getirilmesi, enerji dönüşümünün toplumsal boyutunu görünür kılıyor. İşçilerin çalışma hakkı, tarımsal üretimin devamlılığı ve toplumun temiz bir çevrede yaşama hakkı, birbirinden bağımsız konular değil.
Bu nedenle iklim politikalarının yalnızca enerji üretim teknolojilerini değiştirmesi yeterli görülmüyor. Yeni istihdam alanlarının oluşturulması, çalışanların mesleki dönüşümünün desteklenmesi, yerel halkın karar süreçlerine katılması ve çevresel zararların giderilmesi de gerekli.
Akbelen’de toprağını korumaya çalışan köylüler, Çanakkale’de yeni kömür yatırımlarına karşı çıkan çevre örgütleri, Akseki’de ormanların geleceğinden kaygı duyan yurttaşlar ve Kazdağları’nda madencilik projelerine karşı dava açan yaşam savunucuları, Türkiye’nin iklim politikasının doğrudan etkilediği toplumsal kesimler arasında bulunuyor.
Antalya’daki Zirvenin Ardında Kalan Türkiye
COP31’in açılışına giden son haftanın gelişmeleri, Türkiye’deki çevre sorunlarının birbirinden bağımsız birkaç maden veya enerji projesinden ibaret olmadığını gösteriyor. Ormanların korunması, tarım arazilerinin kamulaştırılması, su kaynaklarının kullanımı, ÇED süreçlerinin bilimsel yeterliliği ve yargı kararlarının uygulanması, aynı çevre politikalarının farklı alanlardaki sonuçları olarak gündeme geliyor.
Uluslararası iklim konferanslarında alınan kararların etkisi, ülkelerin kendi sınırları içinde uyguladıkları politikalarla ölçülebilecek. Fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhütlerinin yeni kömür yatırımlarına, ormanların korunması hedeflerinin madencilik izinlerine, çevresel adalet ilkelerinin ise yerel halkın yaşam ve mülkiyet haklarına nasıl yansıyacağı belirleyici olacak.
Antalya’da hükümet temsilcileri, bilim insanları ve şirket yöneticileri iklim krizinin geleceğini tartışırken, Türkiye’nin farklı bölgelerinde insanlar ormanlarını, zeytinliklerini, su kaynaklarını ve tarım topraklarını korumak için mücadele ediyor. Bu mücadeleler, iklim krizinin yalnızca küresel sıcaklık değerleriyle değil, insanların yaşadığı yerlerde karşılaştığı somut çevresel sorunlarla da ilgili olduğunu ortaya koyuyor.
COP31’in Türkiye açısından sonuçları, yalnızca uluslararası toplantılarda açıklanan hedeflerle değil, ülke içinde alınacak enerji, madencilik ve çevre kararlarıyla da değerlendirilecek.
Peki, Antalya’da dünya ülkeleri ormanları korumak ve fosil yakıtlardan uzaklaşmak için bir araya gelirken, Türkiye’nin kendi ormanlarında, zeytinliklerinde ve tarım topraklarında süren madencilik baskısı karşısında hangi somut önlemler alınacak?
- NHA / Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC), Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP), Greenpeace Türkiye, Greenpeace International, Reuters, Associated Press (AP), ANKA Haber Ajansı, Cumhuriyet, Bianet, 24 Saat Gazetesi, Antalya Körfez, Gündem Fethiye, Sözcü, COP31 Türkiye Başkanlığı, Danıştay kararlarına ilişkin basına yansıyan bilgiler, İkizköy Direniyor
