İzmir Aliağa’da demir-çelik fabrikaları, gemi söküm tesisleri, limanlar ve ağır sanayi işletmeleri aynı bölgede yoğunlaşıyor. İthal hurda metalin işlenmesinden inşaat demiri üretimine uzanan bu ekonomik faaliyet, işçi sağlığı, çevre kirliliği ve denetim sorunlarını da beraberinde getiriyor. Bölge üzerine hazırlanan raporlar sanayinin yarattığı çevresel yükü ortaya koyarken, Kılıçlar Demir Çelik fabrikasından bir işçinin gönderdiği mektup, üretim baskısının çalışma yaşamındaki karşılığını gözler önüne seriyor.
İzmir’in Aliağa ilçesi, Türkiye’nin en büyük ağır sanayi merkezlerinden biri. Demir-çelik fabrikaları, gemi söküm tesisleri, petrol rafinerileri, petrokimya işletmeleri, enerji tesisleri ve limanlar dar bir coğrafyada bir araya geliyor. Dünyanın farklı ülkelerinden getirilen hurda metaller, sökülen gemilerden elde edilen çelik ve yerli hurdalar burada işlenerek yeniden üretime katılıyor. Limanlardan fabrikalara, eritme ocaklarından haddehanelere uzanan bu üretim zinciri, büyük bir ekonomik değer yaratırken ortaya çıkan atıklar, hava kirliliği, ağır taşıt trafiği ve iş kazası tehlikeleri aynı bölgede birikiyor.
Aliağa’da hurda metal ergiten yaklaşık 10 demir-çelik tesisi bulunuyor. Elektrik ark ocakları ve diğer ergitme teknolojileriyle çalışan bu işletmeler, özellikle inşaat sektörüne yönelik çelik üretiminde önemli bir yere sahip. Üretimin hammaddesini büyük ölçüde ithal hurda oluştururken, gemi sökümünden elde edilen metaller de bu döngüye katılıyor. Böylece uluslararası hurda ticareti, liman işletmeciliği, gemi geri dönüşümü ve çelik üretimi birbirine bağlı bir ekonomik yapı oluşturuyor.
Ancak bu yoğunlaşma yalnızca üretim kapasitesiyle açıklanabilecek bir gelişme değil. Aynı coğrafyada farklı sanayi kollarının birikmesi, çevresel etkilerin de üst üste gelmesine neden oluyor. Fabrikalardan çıkan toz ve gazlar, cüruf ve diğer sanayi atıkları, gemi sökümünden kaynaklanabilecek tehlikeli maddeler ve ağır taşıtların yarattığı yük, yalnızca işletmelerin çalışanlarını değil, çevrede yaşayan nüfusu da ilgilendiriyor.
Raporlarda Aliağa: Üretim, Atık Ve Sağlık Sorunları
İzmir Kalkınma Ajansı’nın 2022 yılında yayımladığı Gemi Geri Dönüşümü Sektör Analizi, Aliağa’daki gemi söküm faaliyetlerinin demir-çelik sanayisiyle ekonomik ilişkisini ortaya koyuyor. Raporda, sökülen gemilerden elde edilen metalin yeniden üretime kazandırılması sektörün ekonomik işlevlerinden biri olarak değerlendirilirken, eski teknoloji ve ekipman kullanımı, iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerindeki eksiklikler, çalışan değişim hızının yüksekliği, atık yönetimi ve taşımacılık sorunları da geliştirilmesi gereken alanlar arasında sıralanıyor.
Bölgeye ilişkin meslek örgütü değerlendirmelerinde ise demir-çelik tesisleri, gemi sökümü, enerji üretimi ve diğer sanayi faaliyetlerinin çevresel etkilerinin ayrı ayrı değil, toplam kirlilik yükü üzerinden incelenmesi gerektiği vurgulanıyor. Çünkü aynı hava havzasına salınan kirleticiler, aynı ulaşım yollarını kullanan ağır taşıtlar ve aynı çevrede biriken endüstriyel atıklar, birbirinden bağımsız sonuçlar yaratmıyor.
Aliağa ve çevresindeki topraklarda ağır metal ve doğal radyoaktivite düzeylerini konu alan akademik araştırmalar da bölgenin çevresel açıdan izlenmesi gereken özelliklerini gündeme getiriyor. Ağır sanayi faaliyetlerinde açığa çıkabilen metal partikülleri ve diğer kirleticiler, işyerlerindeki solunum sağlığı kadar çevredeki yerleşim alanları bakımından da önem taşıyor.
İşçi sağlığı araştırmacısı Aslı Odman, Aliağa’daki bu yapının yalnızca tek tek fabrikalar üzerinden değerlendirilemeyeceğine dikkat çekiyor. Odman, bölgedeki demir-çelik tesislerinin ithal hurda metal ekonomisiyle, limanlarla, gemi sökümüyle, cüruf ve hafriyat atıklarıyla, ağır sanayi taşımacılığıyla ve çevredeki yerleşimlerin sağlık sorunlarıyla birlikte ele alınması gerektiğini belirtiyor.
Odman’ın değerlendirmesinde öne çıkan nokta, işçi sağlığı ile halk sağlığının birbirinden ayrılmaması. Fabrikada üretim sırasında ortaya çıkan tehlikelerle fabrika dışında biriken çevresel zararlar, aynı ekonomik faaliyetin farklı aşamalarında ortaya çıkıyor. Bu nedenle iş kazaları, meslek hastalıkları, çevre kirliliği ve sanayi taşımacılığından kaynaklanan ölümler arasındaki toplumsal ilişkinin araştırılması önem taşıyor.
Kılıçlar Demir Çelik İşçisinden Mektup: “Bir Döküm Daha Deniliyor”
Bölgenin bu sanayi yapısı içinde, Habaş tesislerinin karşısında bulunan ve işçilerin Çukur olarak adlandırdığı alandaki Kılıçlar Demir Çelik fabrikasından bir işçinin gönderdiği mesaj, çalışma koşullarına ilişkin ağır iddialar içeriyor. İşçi hakları savunucusu Başaran Aksu tarafından paylaşılan mektupta, düşük ücretler, üretim baskısı, yetersiz havalandırma ve iş güvenliği tehlikeleri anlatılıyor.
Kimliğini açıklamayan işçi, maddi güçlükler nedeniyle fabrikada çalışmaya devam etmek zorunda olduğunu belirterek, üretim sırasında ocakların boşaltılması gereken durumlarda bile döküm sayısının artırılmak istendiğini öne sürüyor. İşçi, amirlerin bu baskının fabrika müdüründen kaynaklandığını söylediklerini aktararak sürekli “Bir döküm daha, bir döküm daha” denildiğini ifade ediyor.
Mektupta, iki gün önce yaşandığı belirtilen bir olayda ocak astarının bobine kadar dayandığı, astarın delinmesi durumunda büyük bir iş kazası yaşanabileceği ileri sürülüyor. İşçi, bu durumun ciddi bir tehlike oluşturduğunu belirterek seslerinin duyurulmasını istiyor.
İşçinin anlattığı bir başka sorun ise havalandırma sistemleri. Fabrikadaki fanların tam kapasite çalıştırılmadığını ileri süren işçi, yoğun duman nedeniyle çalışanların solunum sağlığından kaygı duyduklarını belirtiyor. Mektubunda 40 bin ile 60 bin lira arasında ücretlerle çalışıldığını söyleyen işçi, bu ücretlerin yapılan işin ağırlığı ve karşılaşılan tehlikelerle bağdaşmadığını ifade ediyor.
Başaran Aksu’nun paylaştığı görüntülerde de yoğun dumanın bulunduğu bir endüstriyel çalışma alanı görülüyor. İşçinin mektubu ile birlikte paylaşılan bu görüntüler, Aliağa’daki ağır sanayi işletmelerinde çalışma koşullarının ve iş güvenliği önlemlerinin gündeme alınması çağrısına eşlik ediyor.
Devletin Denetimi Ve Üretimin Bedeli
Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, işverenlere çalışma ortamındaki tehlikeleri belirleme, gerekli önlemleri alma, ekipmanların bakımını yaptırma ve çalışanların sağlığını koruma yükümlülüğü getiriyor. Devletin sorumluluğu ise bu yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini denetlemek ve tehlikeli koşullara karşı gerekli işlemleri yürütmek.
Aliağa gibi yüksek sıcaklıkta metal ergitilen, ağır makinelerin kullanıldığı ve kimyasal kirleticilerin ortaya çıkabildiği sanayi bölgelerinde bu denetimlerin önemi daha da artıyor. Ocakların teknik güvenliği, havalandırma sistemlerinin etkinliği, işçilerin maruz kaldığı toz ve gaz düzeyleri, çalışma süreleri ve bakım kayıtları, üretimin güvenli biçimde yürütülüp yürütülmediğini gösteren temel unsurlar arasında bulunuyor.
Bununla birlikte, bölgedeki işletmelere ilişkin denetimlerin sıklığı, tespit edilen eksiklikler ve uygulanan yaptırımların kamuoyuna ne ölçüde açıklandığı da ayrı bir sorun oluşturuyor. İşçi tanıklıklarının ortaya koyduğu tehlikeler karşısında yalnızca işverenin değil, denetimden sorumlu kamu kurumlarının da hangi önlemleri aldığı sorusu gündeme geliyor.
Aliağa’daki üretim zincirinde hurda metal yeniden ekonomik değere dönüştürülürken, işçilerin emeği bu sürecin temelini oluşturuyor. Üretim miktarının artırılması işletmeler açısından gelir anlamına gelirken, güvenlik önlemlerinin ihmal edilmesi durumunda ortaya çıkabilecek bedeli çalışanlar ve çevrede yaşayanlar ödüyor.
Kılıçlar Demir Çelik işçisinin mektubu, yıllardır çevresel etkileri ve çalışma koşulları tartışılan Aliağa’da yeniden aynı soruyu gündeme getiriyor: Devletin denetim yetkisi, işçinin yaşamını üretim baskısına karşı koruyamıyorsa, sanayinin yarattığı ekonomik değerin karşılığında ortaya çıkan sağlık ve güvenlik maliyetini kim üstleniyor?
- NHA / İzmir Kalkınma Ajansı 2022 Gemi Geri Dönüşümü Sektör Analizi, Aslı Odman’ın sosyal medya değerlendirmesi, Başaran Aksu’nun paylaştığı işçi mektubu ve görüntüler, TMMOB İzmir İl Koordinasyon Kurulu, Ege Üniversitesi akademik araştırmaları, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi, Kılıçlar Demir Çelik tesis bilgileri
- Aliağa’da Çeliğin Bedeli: İşçi Sağlığı Ve Çevre - 13 Kasım 2026
- Bu Kaçıncı? Türkiye’de Ölümün Adı Kaza, Sorumluluğun Adı Kader - 9 Kasım 2026
- İlhan Erdost: Kitaplardan Korkan Bir Darbenin Öldürdüğü Aydın - 7 Kasım 2026
