Türkiye’de LGBTİ+ kişi, aktivist ve derneklere yönelik 12 Eylül’de başlayan “Ailem Güvende” operasyonlarında tutuklama dalgası büyüyor. İstanbul’da 33 kişiden 20’sinin tutuklanmasıyla beş kentteki toplam tutuklama sayısı en az 81’e yükseldi. Ankara’da Kaos GL yöneticileri ve gazeteci Tuğba Tekerek’in de aralarında bulunduğu 13 kişi, İzmir’de 16, Mersin’de 27 ve Kuşadası’nda 5 kişi tutuklandı. İstanbul’da ise 20 kişi cezaevine gönderilirken 13 kişi hakkında adli kontrol kararı verildi.
Türkiye’nin farklı kentlerinde LGBTİ+ hak savunucuları, dernek yöneticileri ve aktivistlere yönelik operasyonların ardından adli süreçler devam ediyor. Adalet Bakanı Akın Gürlek’in açıklamasına göre İstanbul, Ankara, İzmir, Aydın ve Mersin Cumhuriyet başsavcılıklarının koordinasyonunda yürütülen soruşturma 15 ili kapsıyor; 162 kişi, 9 dernek ve 13 işletme hakkında adli işlem başlatıldı.
Operasyonların ilk dalgası 12 Eylül gecesi başladı. Polis, LGBTİ+ derneklerinin yöneticileri ve üyelerinin evlerine baskınlar düzenlerken bazı dernek merkezlerinde de arama yapıldı ve dijital materyallere el konuldu. Kaos GL başta olmak üzere çeşitli LGBTİ+ örgütlerinin internet siteleri ve bazı aktivistlerin sosyal medya hesapları hakkında da erişim engeli kararları alındı.
Şehir şehir tutuklama bilançosu
İstanbul: Operasyonun İstanbul ayağında 33 kişi gözaltına alındı. Savcılık, 20 kişiyi tutuklama, 13 kişiyi ise adli kontrol talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk etti. Hâkimlik, tutuklama talebiyle sevk edilen 20 kişinin tamamının tutuklanmasına karar verdi. Tutuklananlar arasında LGBTİ+ derneklerinden en az dokuz kişinin bulunduğu bildirildi.
Ankara: Ankara’da Kaos GL’nin yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile aktivistler ve gazeteci Tuğba Tekerek gözaltına alındı. Bianet’in 16 Eylül tarihli güncellemesine göre 21 kişiden 20’si hakkında karar çıktı; aralarında Kaos GL’nin asil yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile Tekerek’in bulunduğu 8 kişi daha tutuklandı, 7 kişi ise adli kontrolle serbest bırakıldı. Daha önce aynı soruşturma kapsamında 5 trans kadın da tutuklanmıştı. Böylece Ankara’daki tutuklama sayısı 13’e yükseldi.
Tuğba Tekerek hakkında verilen tutuklama kararının gerekçesinde “Dernekler Kanunu’na muhalefet”, “müstehcen yayınların yayımlanmasına aracılık etmek” ve “çocuğun görebileceği yerlerde müstehcenlik” suçlamaları yer aldı. DW Türkçe de Tekerek ile birlikte Kaos GL’nin yönetim ve denetim kurullarından 7 kişinin tutuklandığını, 7 kişinin ise adli kontrolle serbest bırakıldığını aktardı.
Mersin: Mersin’de Muamma LGBTİ+ Eğitim ve Dayanışma Derneği ile 7 Renk LGBTİ+ Dayanışma Derneğiyle bağlantılı kişilerin de bulunduğu operasyonda 27 kişi tutuklandı. Farklı haberlerde gözaltı sayısı 34 ve 35 olarak veriliyor; 27 kişinin tutuklandığı konusunda ise son haberlerde ortaklaşan bir tablo bulunuyor.
İzmir: İzmir’de gözaltına alınan 18 kişiden 16’sı tutuklandı, iki kişi adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı. Savcılık, serbest bırakılan iki kişi hakkındaki adli kontrol kararlarına da itiraz etti. Tutuklama kararlarının ardından kentte operasyonları protesto eden LGBTİ+ hak savunucularına polis müdahale etti.
Aydın/Kuşadası: Kuşadası’nda gözaltına alınan 6 kişiden 5’i tutuklandı, bir kişi serbest bırakıldı. Bianet’in aktardığına göre tutuklama kararlarında “müstehcenlik” ve “fuhuş” suçlamaları yer aldı.
Kaos GL yöneticileri ve gazeteci Tuğba Tekerek tutuklandı
Operasyonun Ankara ayağında dikkat çeken gelişme, Kaos GL’nin yönetim ve denetim kurullarında görev yapan kişiler ile gazeteci Tuğba Tekerek’in tutuklanması oldu.
Tekerek’in gözaltına alınmasının, Kaos GL internet sitesinde yayımlanan bir haberle bağlantılı olduğu bildirildi. Emniyet ifadelerinde Kaos GL’nin internet sitesindeki haber ve yazılar, sosyal medya paylaşımları, derneğin finansman kaynakları ve aldığı hibeler hakkında sorular yöneltildiği aktarıldı.
Bianet’in aktardığı mahkeme kararında ise şüphelilerin dernek içerisindeki konumları, kolluk araştırma tutanakları ve derneğin internet ile sosyal medya paylaşımları gerekçe gösterildi. Yedek yönetim ve denetim kurulu üyeleri bakımından ise delillerin büyük ölçüde toplandığı ve delillere müdahale ihtimalinin bulunmadığı değerlendirilerek tutuklama talepleri reddedildi.
İstanbul’da ikinci dalga: Bu kez protestocular gözaltında
Operasyonlara yönelik tepkilerin merkezlerinden biri İstanbul oldu.
15 Eylül’de Çağlayan’daki İstanbul Adliyesi önünde LGBTİ+ operasyonlarını protesto etmek amacıyla yapılmak istenen basın açıklamasına polis müdahale etti. Bianet’in aktardığına göre 109 kişi gözaltına alındı. Aralarında BirGün muhabiri Sarya Toprak, Alman ARD televizyonu muhabiri Şener Azak ve avukatların da bulunduğu grubun gözaltı süresi 24 saat uzatıldı. Şener Azak’ın daha sonra serbest bırakıldığı bildirildi.
Ankara’da da LGBTİ+ operasyonlarını protesto etmek isteyenlere müdahale edildi. Türkiye İnsan Hakları Vakfı’nın günlük raporuna göre Sakarya Caddesi’ndeki eylemde 17 kişi gözaltına alındı ve aynı gün serbest bırakıldı. İzmir’de ise 14 Eylül’deki yürüyüş sırasında polis LGBTİ+ bayrakları ve pankartlarının taşınmasına izin vermedi; yürüyüş sonrası müdahalede iki kişi gözaltına alındı ve aynı gün serbest bırakıldı.
Soruşturmanın kapsamı 15 ile uzanıyor
Adalet Bakanı Akın Gürlek, operasyonların 15 ili kapsadığını ve 162 kişi hakkında adli işlem başlatıldığını açıkladı. Soruşturma kapsamında dokuz dernek ve 13 işletmenin de hedef alındığı bildirildi. İstanbul, Ankara, İzmir, Aydın ve Mersin başsavcılıklarının koordinasyonunda yürütülen soruşturmanın diğer illerindeki işlemlere ilişkin ise henüz bütünlüklü ve güncel bir tutuklama dökümü yayımlanmış değil.
Bu nedenle kamuoyuna yansıyan 81 tutuklama, soruşturmanın toplam şüpheli sayısı olan 162 ile aynı anlama gelmiyor. 162 kişi hakkında adli işlem başlatılmış olması, bu kişilerin tamamının gözaltına alındığı ya da tutuklandığı anlamına gelmiyor.
Hükümet “aile ve çocukların korunması” gerekçesini öne çıkarıyor
Yetkililer operasyonun gerekçesini çocukların korunması, aile kurumunun ve kamu düzeninin korunması olarak açıklıyor. Soruşturmalarda “müstehcenlik”, “fuhşa aracılık” ve “Dernekler Kanunu’na muhalefet” gibi suçlamalar yöneltiliyor.
Öte yandan LGBTİ+ örgütleri ve insan hakları kuruluşları operasyonların LGBTİ+ hareketini ve sivil toplumu hedef aldığını savunuyor. Pembe Hayat, 16 Eylül’deki açıklamasında operasyonları “siyasi sindirme girişimi” olarak nitelendirdi. Kaos GL de tutuklanan üyelerinin serbest bırakılmasını istedi.
Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Michael O’Flaherty de operasyonlar, gözaltılar ve çevrimiçi kısıtlamalara ilişkin kaygısını açıkladı; “aile değerleri” veya “çocukların korunması” ifadelerinin tek başına insan haklarına yönelik sınırlamalar için hukuki gerekçe oluşturamayacağını belirterek, sivil toplum ve insan hakları çalışmaları nedeniyle gözaltına alınanların serbest bırakılması çağrısında bulundu.
81 tutuklama, 109 yeni gözaltı
12 Eylül’de başlayan operasyonların dördüncü gününün sonunda ortaya çıkan tablo, soruşturmanın ilk dalgasından çok daha geniş bir toplumsal ve hukuki sürece dönüşmüş durumda.
Bir tarafta beş kentte en az 81 tutuklama, diğer tarafta operasyonları protesto ettikleri için İstanbul’da gözaltına alınan 109 kişi bulunuyor. Bunun yanında Ankara ve İzmir’deki protestolarda gerçekleşen ayrı gözaltılar da var. Soruşturmanın toplam kapsamı ise 15 ilde 162 kişi, 9 dernek ve 13 işletme olarak açıklanmış durumda.
Dolayısıyla 17 Eylül itibarıyla tablo, tamamlanmış bir adli süreçten değil, yeni gözaltı ve tutuklama kararlarının gelmeye devam ettiği geniş kapsamlı bir soruşturmadan oluşuyor. İstanbul’daki 20 yeni tutuklama sonrasında toplam sayının en az 81’e yükselmesi, operasyonların boyutunu gösterirken, Çağlayan’daki protestoda gözaltına alınan 109 kişinin hukuki durumunun ise henüz bu toplamdan ayrı olarak sonuçlanması bekleniyor.
