Bir zamanlar hükümdarlar, halkın emeğiyle doldurulan ambarlardan dağıttıkları tahılı kendi cömertliklerinin kanıtı olarak sunarlardı. Bugün emekli aylıklarına yapılacak artışların iktidarın fedakârlığı olarak anlatılmasında, o eski dünyanın izleri görülüyor. Yüzyıllar değişti, yönetimler değişti; ancak toplumun ürettiği değeri dağıtanların kendilerini onun sahibi gibi göstermeleri bütünüyle ortadan kalkmadı.
İnsanlık tarihinin eski anlatılarında cömert hükümdarların önemli bir yeri vardır. Kıtlık zamanlarında ambarlarını açan, tapınaklara bağış yapan, yoksullara yiyecek dağıtan kralların adları taşlara kazınmış, iyilikleri kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Oysa ambarları dolduran tahılı hükümdarlar yetiştirmemişti. Toprağı süren köylünün, taş taşıyan işçinin, üretim yapan zanaatkârın, kölenin emeğiyle biriken servet, hükümdarın eliyle halka geri döndüğünde onun cömertliği olarak anılıyordu. Üretenlerin adı unutuluyor, dağıtanın adı tarihe yazılıyordu.
Aradan binlerce yıl geçti. Kralların yerini seçilmiş yöneticiler, tapınak ambarlarının yerini devlet bütçeleri aldı. İnsanlar kul olmaktan çıkıp yurttaş oldular. Ancak iktidarın bazı eski alışkanlıkları yeni zamanların dili içinde yaşamayı sürdürdü. Bir zamanlar hükümdarın iyiliği olarak anlatılan şey, bugün devletin şefkati, hükümetin fedakârlığı, yöneticinin halkına sunduğu hizmet olarak karşımıza çıkabiliyor. Değişen sözcükler oluyor; verilenin kaynağı ile onu verenin kimliği arasındaki ilişki ise çoğu zaman aynı kalıyor.
Türkiye’de emekli aylıklarına yapılacak artışlar üzerine yürütülen tartışmalar, bu ilişkinin günümüzdeki karşılığını gösteriyor. İktidar, bütçenin olanaklarını zorlayarak emeklilere ne kadar artış yapabileceğini hesaplıyor; kamu maliyesine getirilecek yükten, gösterilecek fedakârlıktan söz ediliyor. Elbette devletin gelirleri sınırsız değildir ve kamu kaynaklarının nasıl kullanılacağı hesaplanmalıdır. Fakat asıl soru, bu hesaplamanın sonunda emekliye verilecek paranın kime ait olduğudur.
Bir emekli, yaşamının büyük bölümünü çalışarak geçirmiş insandır. Fabrikada, tarlada, madende, okulda, hastanede, atölyede yalnızca kendi geçimini sağlamamış, toplumun ortak zenginliğinin oluşmasına da katılmıştır. Ücretinden prim kesilmiş, gelirinden ve tüketiminden vergi alınmış, emeğiyle ülkenin üretimine katkıda bulunmuştur. Bugün devletin bütçesinde görünen kaynaklar, yöneticilerin kişisel servetinden değil, toplumun çalışmasından ve yarattığı değerden doğmuştur. Emekli aylığı da bu toplumsal birikim ve kuşaklar arası dayanışma içinde kazanılmış bir haktır; hükümetin kendi kesesinden yaptığı bağış değildir.
Ne var ki hak, iktidarın cömertliği olarak anlatılmaya başlandığında, yurttaşla yönetici arasındaki ilişki de değişir. Emekli, kendisine ait olanı talep eden insan olmaktan çıkarılıp kendisine yardım edilen birine dönüştürülür. Böylece devletin yerine getirmekle yükümlü olduğu sorumluluk, yöneticinin iyilikseverliği olarak görünür. İktidarın en eski sırlarından biri burada yeniden belirir: Toplumdan alınanı topluma geri verirken kendisini veren olarak göstermek.
Üstelik emekli aylıklarına yapılan artışların gerçek değeri, açıklanan rakamlarda değil, o parayla sürdürülebilen yaşamda ortaya çıkar. Bir aylığa zam yapılması, emeklinin daha iyi yaşadığı anlamına gelmeyebilir. Hayat pahalılığı karşısında eriyen gelirin bir bölümü geri verildiğinde, bu kaybın telafisi yeni bir refahın yaratılması gibi sunulabilir. Önce insanın sofrasından eksilenler, sonra büyük bir fedakârlıkla yerine konuluyormuş gibi anlatılır. Oysa önemli olan, emeklinin cebine kaç lira daha girdiği kadar, o parayla ne kadar ekmek alabildiği, kirasını ödeyip ödeyemediği, yaşlılığını yoksulluk korkusu olmadan yaşayıp yaşayamadığıdır.
Burada ekonomik bir sorun, siyasal bir ilişkiye dönüşür. Emekliye yapılan artışın seçimlerde karşılık bulması beklenebilir. İnsanların yaşamlarını kolaylaştıran kararları olumlu değerlendirmeleri doğaldır. Ancak kamusal kaynaklardan karşılanan bir hakkın, belirli bir siyasi iktidara duyulması gereken minnetin gerekçesi haline getirilmesi başka bir şeydir. Çünkü teşekkür etmekle siyasal bağlılık göstermek aynı değildir. Emekli, aylığı artırıldığı için iktidarın başka politikalarını eleştirme hakkından vazgeçmez; kendisine verilenin karşılığında oyunu, düşüncesini ya da geleceğini borçlanmış olmaz.
Bir toplumda bütçe yalnızca gelir ve giderlerin toplamı değildir. Kimden ne kadar alındığını, kime ne kadar verildiğini ve hangi ihtiyaçların öncelikli görüldüğünü gösteren siyasal bir belgedir. Emekli aylıklarına ayrılan kaynağın büyüklüğü tartışılırken vergilerin kimlerden toplandığı, kamu kaynaklarının hangi kesimlere aktarıldığı, hangi harcamaların vazgeçilmez sayıldığı da sorulmalıdır. Çünkü bütçenin sınırları kadar, o sınırlar içinde yapılan tercihler de önemlidir. Bir yönetimin cömertliği, kendisine ait olmayan bir serveti dağıtmasında değil, ortak kaynakların adaletli kullanılmasını sağlamasında aranmalıdır.
Asıl tehlike, insanın kendi hakkını bir başkasının lütfu olarak görmeye başlamasıdır. Hak sahibi yurttaşın yerini minnet duyan insan aldığında, siyasal özgürlük de sessizce daralır. Kendisine verilenin geri alınmasından korkan kişi, zamanla daha fazlasını istemekten, itiraz etmekten, hatta yöneticiyi değiştirmekten çekinebilir. Böylece ekonomik bağımlılık, siyasal bağlılığın görünmeyen bağlarına dönüşür.
Oysa emeklilik, insanın topluma yük olduğu bir dönem değildir. Bir ömür boyunca ürettiği değerin, taşıdığı bilginin ve harcadığı emeğin ardından insanca yaşama hakkını kullanmasıdır. Yaşlılıkta güvence, yöneticilerin merhametine bırakılacak bir ayrıcalık değil, toplumsal adaletin gereğidir. Bir ülkenin gelişmişliği de yaşlılarına ne kadar yardım dağıttığıyla değil, onları yardıma muhtaç bırakmadan yaşatabildiği koşullarla ölçülmelidir.
Eski hükümdarlar tapınakların kapılarına adlarını kazıtır, halka dağıttıkları tahılı kendi cömertliklerinin kanıtı olarak gösterirlerdi. Bugünün yöneticileri emekli aylıklarına yapılacak artışları kürsülerden duyuruyor, bütçenin olanaklarını ne kadar zorladıklarını anlatıyorlar. Aradaki yüzyıllar kurumları değiştirmiş olsa da üretenle dağıtan arasındaki ilişkinin üzerini örten o eski anlayış bütünüyle kaybolmuş değil.
Belki de artık ne kadar verildiğinden önce, verilenin kime ait olduğunu hatırlamanın zamanıdır. Çünkü bir insanın kendi emeğinin karşılığını alması, kendisine yapılmış bir iyilik değil, geciktirilmemesi gereken bir haktır.
Bir ömür boyunca devletin ambarını dolduran insan, yaşlandığında o ambardan kendisine düşen payı alırken neden bir başkasına minnet duymak zorunda bırakılsın?
- Halkın Parasıyla Halka Cömertlik: İktidarın Eski Sırrı - 17 Kasım 2026
- Çöpünü Yönetemeyen Bir Ülke Nükleer Atığını Nereye Koyacak? - 14 Kasım 2026
- Aliağa’da Çeliğin Bedeli: İşçi Sağlığı Ve Çevre - 13 Kasım 2026





















