Küresel petrol fiyatlarının yatay hatta düşüş eğiliminde seyrettiği bir dönemde Türkiye’de benzin fiyatlarının katlanarak artması, kur politikası ve vergi yükü üzerinden ekonomi yönetimine yönelik eleştirileri derinleştiriyor.
Grafiğin Gösterdiği Kopuş
Ekonomist İnan Mutlu’nun paylaştığı ve Eylül 2021’i baz alan grafik, küresel ham petrol fiyatları ile Türkiye’deki benzin fiyatları arasındaki makasın dramatik biçimde açıldığını ortaya koyuyor. Grafikte ham petrol fiyatlarının sınırlı dalgalanmalarla genel olarak yatay bir seyir izlediği, hatta dönemsel olarak gerilediği görülürken; benzin fiyatlarının aynı dönemde kesintisiz ve sert bir yükseliş trendine girdiği dikkat çekiyor.
Verilere göre, Eylül 2021 – Şubat 2026 arasında dünya genelinde ham petrol fiyatları yaklaşık yüzde 7 oranında gerilerken, Türkiye’de benzin fiyatlarının yüzde 630 artması, fiyat oluşumunun yalnızca küresel piyasalara bağlı olmadığını açık biçimde gösteriyor.
Kur Politikası Ve Maliyet Etkisi
Bu ayrışmanın temel nedenlerinden biri olarak Türk Lirası’nın değer kaybı öne çıkıyor. Türkiye’nin enerji ithalatına bağımlı yapısı, döviz kurundaki artışın doğrudan akaryakıt fiyatlarına yansımasına neden oluyor. Küresel fiyatlar düşse dahi, yerel para biriminin zayıflaması maliyetleri yukarı çekiyor.
Bu durum, enerji fiyatlarının belirlenmesinde kur politikasının belirleyici rolünü ortaya koyarken, ekonomik yönetim tercihlerinin tüketici fiyatları üzerindeki etkisini de görünür hale getiriyor.
Vergi Yükü Ve Fiyatlama Mekanizması
Akaryakıt fiyatlarının önemli bir kısmını oluşturan dolaylı vergiler de artışta kritik rol oynuyor. ÖTV ve KDV gibi kalemler, pompa fiyatlarının büyük bölümünü oluştururken, bu vergilerin zaman içinde artırılması fiyatları daha da yukarı taşıyor.
Mutlu’nun değerlendirmesinde, küresel fiyatların gerilediği dönemlerde dahi vergi artışlarının sürdürülmesi, tüketici lehine oluşabilecek fiyat avantajının ortadan kaldırıldığı yönünde eleştirilere neden oluyor.
Ekonomi Politikası Ve Siyasal Tercihler
Ortaya çıkan tablo, akaryakıt fiyatlarının yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda siyasi tercihlerle şekillendiğine dair tartışmaları güçlendiriyor. Enerji fiyatlarının kamu maliyesi açısından önemli bir gelir kalemi olarak görülmesi, fiyatlama politikalarının sosyal etkilerini de artırıyor.
Bu çerçevede, Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının seyri, yalnızca bir piyasa göstergesi değil; aynı zamanda ekonomi yönetiminin önceliklerini ve tercihlerini yansıtan bir gösterge olarak öne çıkıyor.
- NHY / İnan Mutlu’nun X (Twitter) paylaşımları ve grafikleri
