Antalya’daki COP31 iklim konferansı sürerken Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), çevre yıkımını araştıran gazetecilerin karşı karşıya kaldığı ölüm tehditleri, saldırılar, yargı baskısı ve ekonomik engellere dikkat çekti. Örgütün verilerine göre 2015’ten bu yana çevre haberciliği nedeniyle yaklaşık 30 gazeteci öldürüldü. Türkiye’de ise madenlerden enerji yatırımlarına, ormanlardan su havzalarına kadar uzanan çevre mücadeleleri, gazetecilerin haber yapma özgürlüğünün de sınandığı alanlara dönüşüyor.
Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), ülkelerin iklim taahhütlerinin yanı sıra çevre yıkımını kamuoyuna duyuran gazetecilerin çalışma koşullarını da gündeme taşıdı. Sınır Tanımayan Gazeteciler, hükümetlere yaptığı çağrıda çevre gazetecilerinin korunmasını, iklim değişikliğine ilişkin dezenformasyonun önlenmesini ve bağımsız çevre haberciliğine uzun vadeli ekonomik destek sağlanmasını istedi.
RSF Yayın Direktörü Anne Bocandé, ormansızlaştırma, yasa dışı arazi kullanımı ve kirlilik gibi faaliyetlerin gazeteciler tarafından araştırılmadığında bunların toplum üzerindeki sonuçlarının görünmez kaldığını belirtti. Bocandé’nin açıklaması, çevre haberciliğinin yalnızca doğayı korumakla ilgili olmadığını; insanların sağlığını, yaşam alanlarını ve geçim kaynaklarını etkileyen ekonomik kararların denetlenmesi bakımından da kamusal bir görev üstlendiğini ortaya koyuyor.
Dünyada Çevre Haberciliğinin Bedeli: Ölüm, Tehdit Ve Cezasızlık
RSF’nin 12 Kasım’da yayımladığı açıklamaya göre 2015’ten bu yana çevre sorunlarını haberleştirdikleri için yaklaşık 30 gazeteci öldürüldü. Cinayetlerin yaklaşık yüzde 90’ı Güney ve Güneydoğu Asya’da işlendi. Hindistan, Kamboçya ve çevresindeki ülkelerde yasa dışı madencilik, arazi gaspı ve ormansızlaştırmayı araştıran gazeteciler doğrudan hedef alınırken Amazon havzasından Afrika’ya kadar birçok bölgede tehditler, fiziksel saldırılar, keyfî gözaltılar ve gazetecileri susturmayı amaçlayan davalar kayda geçti.
Bu saldırıların ortak özelliği, çevre haberlerinin çoğu zaman büyük ekonomik çıkarların bulunduğu alanlara uzanması. Maden ruhsatları, ormanların işletmelere açılması, enerji projeleri, endüstriyel atıklar ve su kaynaklarının kullanımı üzerine yapılan araştırmalar, yalnızca çevresel zararları değil, şirketlerin faaliyetleriyle kamu kurumlarının kararları arasındaki ilişkileri de görünür kılıyor. Gazetecilerin karşılaştığı baskı, bu nedenle haberin içeriği kadar ortaya çıkarabileceği ekonomik ve siyasal sorumluluklarla da bağlantılı.
Türkiye’de Akbelen Örneği: Çevreyi Haberleştirmek de Soruşturma Konusu
Türkiye’de çevre mücadelelerini izleyen gazetecilerin karşılaştığı baskının somut örneklerinden biri Muğla’daki Akbelen Ormanı oldu. Gazeteci Zeynep Kuray hakkında, Akbelen protestolarını haberleştirdiği sırada “halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçlamasıyla soruşturma açıldı. Soruşturma 2024’te kapatıldı. İnsan Hakları İzleme Örgütünün Ekim 2026’da yayımladığı araştırma, Akbelen protestolarını izleyen başka gazetecilerin de gözaltı ve sorgulamalarla karşılaştığını belgeledi.
Aynı bölgede madencilik faaliyetlerine karşı çıkan köylüler ve çevre savunucuları da yargı süreçleriyle karşı karşıya kaldı. İkizköylü Esra Işık’ın Mart 2026’da gözaltına alınarak 42 gün cezaevinde tutulması ve ardından yargılanmasının sürmesi, çevre mücadelesinin yalnızca gazeteciler açısından değil, yaşam alanlarını korumaya çalışan yurttaşlar bakımından da ağır sonuçlar doğurabildiğini gösterdi.
Türkiye Gazeteciler Sendikasının 2025–2026 Basın Özgürlüğü Raporu da gazeteciliğin genel çalışma koşullarındaki baskıyı ortaya koyuyor. Rapora göre bir yıllık dönemde en az 53 gazeteci hakkında soruşturma açıldı, 67 gözaltı işlemi uygulandı ve 19 gazeteci tutuklandı. Bu rakamlar yalnızca çevre gazetecilerini kapsamamakla birlikte, çevre haberlerinin üretildiği genel basın özgürlüğü ortamını gösteriyor.
İklim Dezenformasyonunun Ekonomisi
RSF’nin ikinci uyarısı, dijital platformların iklim krizine ilişkin yanıltıcı içeriklere sağladığı görünürlük ve ekonomik kazanç üzerine yoğunlaşıyor. Örgüt, bilimsel verilere dayanan haberlerin kimi zaman geri planda kalmasına karşılık, iklim değişikliğini inkâr eden veya çevresel zararları küçümseyen içeriklerin platformların gelir modellerinden yararlanabildiğini belirtiyor.
Brezilya’daki COP30’da 29 ülke ve Avrupa Birliğinin desteklediği bilgi bütünlüğü bildirgesinin Antalya’da somut uygulamalara dönüştürülmesini isteyen RSF, dijital şirketlerin yanıltıcı içeriklerden gelir elde edilmesini teşvik eden mekanizmalarının denetlenmesini talep ediyor. Buradaki sorun yalnızca yanlış bilgilerin dolaşıma girmesi değil, bu bilgilerin yayılmasını ödüllendiren ekonomik düzenin kendisi.
Bağımsız Gazeteciliğin Ekonomik Kuşatması
Çevre haberciliğinin karşı karşıya kaldığı üçüncü sorun ise finansman. Bir maden sahasındaki kirliliğin araştırılması, su ve toprak örneklerinin incelenmesi, şirket kayıtlarının araştırılması ve bölge halkının yaşadıklarının belgelenmesi uzun süreli çalışma gerektiriyor. Buna karşılık özellikle yerel ve bağımsız haber kuruluşları, ekonomik kaynakların sınırlılığı nedeniyle bu araştırmaları sürdürmekte zorlanıyor.
RSF, kamu yararına çalışan bağımsız haber kuruluşlarına uzun vadeli destek verilmesini isterken gazetecilerin araştırma bölgelerine erişiminin güvence altına alınmasını ve gazetecilere yönelik saldırılarda cezasızlığın sona erdirilmesini de talep ediyor. Örgüte göre güvenilir çevre bilgisine erişim, iklim politikalarının toplum tarafından denetlenebilmesinin temel koşullarından biri.
Antalya’da iklim krizine karşı uluslararası taahhütler görüşülürken Türkiye’de ormanları, madenleri, enerji yatırımlarını ve sanayi tesislerini araştıran gazetecilerin çalışma koşulları, bu taahhütlerin inandırıcılığı açısından da önem taşıyor. Çünkü çevre yıkımının sonuçları kadar buna yol açan kararların ve ekonomik ilişkilerin kamuoyundan gizlenmesi de toplumsal denetimi zayıflatıyor. Doğayı koruma sözü veren devletler, doğaya verilen zararı araştıran gazetecilerin özgürlüğünü ve güvenliğini sağlayamıyorsa, bu sözlerin toplum karşısındaki gerçek karşılığı ne olabilir?
- NHA / Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Türkiye Gazeteciler Sendikası (TGS), Uluslararası Af Örgütü, Medyascope, Mezopotamya Kadın Gazeteciler Derneği, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC)
