Antalya’da düzenlenen COP31’in kapanış oturumunda bir iklim aktivistinin yükselttiği “İklim krizi bizi öldürüyor ve siz hiçbir şey yapmıyorsunuz” itirazı, uluslararası iklim müzakerelerinin içinde bulunduğu çıkmazı görünür kıldı. Fosil yakıtlardan uzaklaşma, iklim finansmanı ve tarihsel sorumlulukların paylaşılması konularında anlaşamayan devletler, konferansın planlanan bitiş tarihini geride bıraktı. İklim krizine en fazla katkıda bulunan ülkelerin mali yükümlülüklerden kaçınması, yoksul ve kırılgan ülkelerin tepkisini büyüttü.
Antalya’da 9 Kasım’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’nın (COP31) 20 Kasım akşamı gerçekleştirilen kapanış genel kurulu, iklim krizinin ağırlığı ile devletlerin siyasal ve ekonomik öncelikleri arasındaki çelişkinin açıkça görüldüğü bir oturuma dönüştü. COP31 Başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum’un konuşması sırasında bir aktivist, boynuna kırmızı bir urgan geçirerek ayağa kalktı ve hükümetleri iklim krizine karşı etkili önlemler almamakla suçladı.
Üzerinde “Geleceği öldürüyorsunuz” yazılı giysi bulunan eylemci, iklim krizinin insanların yaşamını tehdit ettiğini, özellikle Küresel Güney ülkelerinin daha fazla bekleyecek zamanı kalmadığını haykırdı. Protestosunu masanın üzerine çıkarak sürdüren aktivist, güvenlik görevlileri tarafından salondan uzaklaştırıldı. Aynı saatlerde konferans salonu önünde toplanan çevre örgütleri temsilcileri de “Başarısızlık” ve “Utanç” yazılı pankartlarla müzakere taslağını protesto etti.
Eylemler, yalnızca konferansın gecikmesine yönelik bir tepki değildi. İklim krizinin ağır sonuçlarını yaşayan ülkelerle küresel emisyonların tarihsel sorumluluğunu taşıyan sanayileşmiş ülkeler arasında yıllardır süren anlaşmazlık, Antalya’da bir kez daha ortaya çıktı.
Fosil Yakıtlar Karar Taslağından Çıkarıldı
COP31’deki en önemli anlaşmazlıklardan biri, küresel ısınmanın başlıca nedenleri arasında bulunan kömür, petrol ve doğalgaz kullanımının azaltılması konusunda yaşandı. Konferansın son günlerinde hazırlanan karar taslağında fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık bir ifadeye yer verilmemesi, çevre örgütlerinin ve çok sayıda ülkenin tepkisine neden oldu.
Oysa 2023 yılında Dubai’de gerçekleştirilen COP28’de ülkeler, enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşılması yönünde ortak bir karar almıştı. Antalya’daki taslak metnin bu hedefi açık biçimde yeniden ortaya koymaması, iklim mücadelesinde ilerleme yerine gerileme yaşanabileceği kaygısını artırdı.
Fransa ve Panama’nın da aralarında bulunduğu, Avrupa, Afrika, Latin Amerika ve Pasifik bölgelerinden ülkeler, fosil yakıtlara ilişkin daha güçlü yükümlülükler içeren bir anlaşma yapılmasını istedi. Özellikle iklim krizinden ağır biçimde etkilenen ülkeler, sera gazı salımlarının azaltılmasına ilişkin somut hedefler olmadan konferansın başarıyla sonuçlandığının söylenemeyeceğini savundu.
Taslakta elektrik kullanımının artırılması yönünde hedefler bulunmasına rağmen bu elektriğin yenilenebilir kaynaklardan üretilmesinin açık bir zorunluluğa bağlanmaması da eleştirildi. Çevre örgütleri, enerji üretiminin fosil yakıtlara bağımlılığı sürerken yalnızca elektrik tüketimini artırmanın iklim krizine çözüm oluşturmayacağına dikkat çekti.
Krizin Bedelini En Az Kirletenler Ödüyor
Antalya’daki müzakerelerin bir başka temel anlaşmazlığı iklim finansmanı oldu. Tarihsel olarak sanayileşme sürecinde atmosfere en fazla sera gazı salan gelişmiş ülkelerin, iklim değişikliğinin sonuçlarından daha ağır etkilenen ülkelere sağlayacağı mali destek konusunda uzlaşma sağlanamadı.
Afrika ülkelerinin temsilcileri, kıtanın bugünkü iklim krizinin oluşumunda sınırlı bir paya sahip olmasına rağmen kuraklık, su kıtlığı, tarımsal üretim kayıpları ve aşırı hava olayları nedeniyle ağır bedeller ödediğini vurguladı. Gelişmiş ülkelerin hem emisyon azaltımı konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi hem de yoksul ülkelerin enerji dönüşümünü finanse etmesi gerektiği belirtildi.
İklim finansmanına ilişkin görüşmelerde gelişmekte olan ülkelerin talep ettiği kaynakların miktarı, hangi koşullarla sağlanacağı ve bağlayıcılığı konusunda anlaşmazlıklar sürdü. Özellikle hibe yerine borçlanmaya dayalı finansman modelleri, zaten ekonomik güçlük yaşayan ülkelerin yeni borç yükleriyle karşı karşıya kalacağı gerekçesiyle eleştirildi.
Bu tartışma, iklim krizinin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik ve toplumsal bir eşitsizlik sorunu olduğunu da gösteriyor. Sanayileşmiş ülkeler uzun yıllar boyunca fosil yakıt kullanımından büyük ekonomik kazanımlar elde ederken, bu üretim biçiminin yarattığı çevresel maliyetlerin önemli bir bölümü daha yoksul toplumların yaşamına yansıyor.
Bir başka deyişle, iklim krizinin oluşumunda en büyük tarihsel sorumluluğu taşıyanlarla sonuçlarından en ağır biçimde etkilenenler aynı ülkeler değil.
Çevre Örgütlerinden Devletlere Açık İtiraz
Dünyanın farklı bölgelerinden çevre örgütlerini bir araya getiren Climate Action Network (CAN) International, Antalya’da hazırlanan karar taslağının iklim krizine karşı yeterli önlem içermediğini belirterek reddedilmesini istedi. Örgüt temsilcileri, gelişmiş ülkelerin mali sorumluluklarını yerine getirmemesini ve fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin açık yükümlülüklerden kaçınılmasını eleştirdi.
Aralarında Greenpeace International ve WWF’nin de bulunduğu yaklaşık 100 sivil toplum kuruluşu, COP31 başkanlığına gönderdikleri ortak çağrıda, konferansın Birleşmiş Milletler iklim müzakereleri tarihinin en başarısız toplantılarından birine dönüşme tehlikesi taşıdığını bildirdi.
Çevre örgütleri, karbon yakalama teknolojilerine verilen ağırlığın fosil yakıt kullanımının sürdürülmesine gerekçe oluşturabileceği uyarısında da bulundu. Bu teknolojilerin belirli alanlarda emisyon azaltımına katkıda bulunabileceği kabul edilmekle birlikte, kömür, petrol ve doğalgaz tüketimini azaltacak politikaların yerine geçirilmesine karşı çıkılıyor.
İklim krizine ilişkin bilimsel uyarılar uzun süredir aynı gerçeğe işaret ediyor: Küresel sıcaklık artışını sınırlandırabilmek için sera gazı salımlarının hızlı, kalıcı ve büyük ölçekte azaltılması gerekiyor. Buna rağmen devletlerin ekonomik büyüme hedefleri, enerji güvenliği kaygıları ve fosil yakıt sektörünün çıkarları, uluslararası anlaşmaların kapsamını belirleyen başlıca etkenler arasında bulunmayı sürdürüyor.
Kurum: Bitiş Çizgisine Yakınız
Protestoların yaşandığı genel kurulda konuşan COP31 Başkanı Murat Kurum, müzakerelerde henüz uzlaşma sağlanamadığını kabul ederek, “Bitiş çizgisine yakınız ancak oraya varmış değiliz” dedi.
Adil geçiş, iklim finansmanı, emisyon azaltımı ve iklim değişikliğine uyum konularındaki anlaşmazlıkların sürdüğünü açıklayan Kurum, görüşmelerin devam edeceğini bildirdi. Genel kurulda bazı teknik kararlar kabul edilirken konferansın temel siyasi başlıklarında uzlaşma sağlanamadı. Oturum, 20 Kasım gecesi saat 22.30 dolaylarında askıya alındı ve yeni karar taslağının 21 Kasım’da yayımlanacağı açıklandı.
COP31’in planlanan kapanış tarihini aşması, tek başına başarısızlık anlamına gelmiyor. Ancak görüşmelerin uzamasına neden olan başlıklar, uluslararası iklim müzakerelerinin yıllardır çözemediği temel sorunların devam ettiğini gösteriyor. Devletler iklim değişikliğinin tehlikelerini kabul ederken, bu tehlikeleri azaltmanın ekonomik ve siyasi bedelini kimin üstleneceği konusunda ortak bir tutum geliştirmekte zorlanıyor.
Antalya’daki protestoların ortaya koyduğu çelişki de burada bulunuyor. İklim krizinin nedenleri bilimsel olarak büyük ölçüde biliniyor, emisyonları azaltabilecek teknolojiler mevcut ve dönüşümün hangi alanlarda gerçekleştirilmesi gerektiği konusunda geniş bir bilgi birikimi bulunuyor. Buna karşılık bu dönüşümün maliyetlerinin paylaşılması, fosil yakıt yatırımlarının sınırlandırılması ve tarihsel sorumlulukların karşılanması konularında siyasal irade yetersiz kalıyor.
COP31 salonunda yükselen protesto, bu nedenle yalnızca bir eylemcinin tepkisi olarak değerlendirilemez. İklim krizinin etkilerini bugünden yaşayan toplumların, geleceğe ilişkin yeni vaatlerden çok uygulanabilir ve denetlenebilir kararlar beklediğini ortaya koyuyor.
Dünya ısınmaya, kuraklıklar, seller ve aşırı hava olayları insanların yaşamlarını etkilemeye devam ederken, uluslararası müzakerelerin önündeki temel soru giderek daha belirgin hâle geliyor: İklim krizinin başlıca sorumluları ekonomik çıkarlarını korumayı sürdürürken, bu krizin bedelini en az sorumluluğu bulunan toplumların ödemesi daha ne kadar kabul edilebilir?
- NHA / ANKA Haber Ajansı, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, UN News, Reuters, Associated Press, The Guardian, Climate Action Network International, Greenpeace International, IISD Earth Negotiations Bulletin, Halkların İklim Zirvesi



















