UNESCO’nun “tehlike altındaki diller” arasında gösterdiği Zazaca, dijital çağda gönüllü emeğe dayanan bağımsız bir medya pratiğiyle yeniden görünürlük kazanıyor. Zazakî News, yalnızca bir haber platformu değil; kamusal alandan dışlanan bir dilin hafızasını, kültürünü ve geleceğini koruma mücadelesinin dijital arşivi hâline geliyor.
Dilin Dijitaldeki Direnişi
Türkiye’de uzun yıllar boyunca kamusal görünürlüğü sınırlandırılan Zazaca, bugün dijital mecralarda yeni bir varlık alanı kurmaya çalışıyor. “Burası sizin eviniz, anadilinizin evi” sloganıyla 5 Nisan 2023’te yayın hayatına başlayan Zazakî News, yalnızca haber üreten bir platform değil; aynı zamanda yok olma riski altındaki bir dilin sürekliliğini sağlamaya çalışan kültürel bir hafıza alanı olarak öne çıkıyor.
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’nün (UNESCO) Dünya Tehlike Altındaki Diller Atlası’nda yer alan Zazaca için dijital görünürlük, artık yalnızca iletişim meselesi değil; kültürel varoluşun temel başlıklarından biri. Platformun Genel Yayın Koordinatörü Enver Yılmaz, üç yıl içinde oluşturdukları küçük ama etkili editoryal yapının, sınırlı insan kaynağına rağmen güçlü bir üretim ağı yarattığını belirtiyor.
Zazakî News bugün gönüllü katkılarla çalışan yaklaşık 15 kişilik bir içerik ağına sahip. Günlük ortalama 4 ila 6 haber yayımlayan platform; biyografi, atasözü, podcast, şiir, video ve dil dersleriyle Zazaca’yı yalnızca yazılı değil işitsel ve görsel biçimlerde de dolaşıma sokuyor.
Bağımsız Medya İçin Yapısal Eşitsizlik
Platformun karşı karşıya olduğu en büyük sorun ise ekonomik sürdürülebilirlik. Zazakî News’in herhangi bir kamu ilan desteği ya da düzenli reklam ağı bulunmuyor. Basın İlan Kurumu’nun mevcut yapısının ağırlıklı olarak Türkçe yayıncılığı esas aldığını belirten Enver Yılmaz, Zazaca yayın yapan bağımsız mecraların sistematik biçimde dışarıda bırakıldığını ifade ediyor.
Bu durum yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda siyasal ve kültürel bir mesele olarak değerlendiriliyor. Çünkü dilin kamusal alandaki görünürlüğü, doğrudan eşit yurttaşlık ve kültürel temsil hakkıyla ilişkili. Yılmaz’ın ifadesiyle, “Yapabilirsiniz ama sürdüremezsiniz” anlayışı, azınlık dillerindeki yayıncılığı fiilen yalnızlığa itiyor.
Google News başvurularının “tanınmayan dil” gerekçesiyle reddedilmesi ise dijital tekelleşmenin küçük diller üzerindeki etkisini görünür kılıyor. Böylece yalnızca devlet politikaları değil, küresel teknoloji şirketlerinin algoritmik yapıları da Zazaca gibi dillerin dolaşımını sınırlandıran yeni eşikler yaratıyor.
Kadınlar, Gençler Ve Kapsayıcı Yayıncılık
Zazakî News’in yayın çizgisi yalnızca dil merkezli değil; aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitliği eksenli bir yaklaşım taşıyor. Kadınların üretimlerini görünür kılan içeriklere ve LGBTİ+ temsiline yer veren platform, ayrımcılığa karşı çoğulcu bir yayın politikası izlediğini vurguluyor.
Platformun sosyal medya kitlesinin önemli bölümünü gençler oluşturuyor. Özellikle video içerikler, podcastler ve yapay zekâ destekli multimedya çalışmaları sayesinde Zazaca, genç kuşaklar için yeniden öğrenilen ve günlük dolaşıma giren bir dile dönüşüyor.
Yılmaz, platformun yalnızca haber üretmediğini; aynı zamanda dil standardizasyonuna katkı sunduğunu da belirtiyor. Uzun yıllar daha çok sözlü kültür içinde yaşayan Zazaca için editoryal süreç, yeni kavramların üretilmesi ve yazım birliğinin gelişmesi açısından kritik önem taşıyor.
Bir Haber Sitesinden Fazlası
Bugün Zazakî News’in ulaştığı nokta, yalnızca alternatif medya başarısı olarak okunmuyor. Platform, dilin dijital çağdaki kaderine dair daha geniş bir tartışmanın merkezinde duruyor: Bir dil, desteklenmediği halde yaşayabilir mi? Kültürel hafıza yalnızca gönüllülükle sürdürülebilir mi? Ve dijital dünya gerçekten herkes için eşit bir alan mı?
Zazakî News’in hikâyesi, bu sorulara verilmiş pratik bir yanıt niteliği taşıyor. Büyük sermaye yapıları olmadan da bir dil için dijital alan açılabileceğini gösteriyor; fakat aynı zamanda kültürel çoğulculuğun yalnızca bireysel çabayla korunamayacağını da ortaya koyuyor.
Çünkü bir dilin kaybı, yalnızca kelimelerin kaybı değildir. Bir dünyanın, bir hafızanın, bir bakışın sessizce silinmesidir. Zazakî News ise tam bu sessizliğin karşısında, dijital çağın içinden yükselen bir hafıza kaydı tutuyor.
