İBB soruşturması kapsamında tutuklu bulunan yüzlerce kişinin aileleri, yalnızca devam eden yargı süreçlerinin değil, kısıtlı iletişim ve görüş koşullarının da yükünü taşıyor. Evren Buçan’ın eşi Esma Buçan’ın, haftalık 10 dakikalık telefon görüşmesini “çok şükür” sözleriyle anlatan paylaşımı; eşlerinden, çocuklarından, anne ve babalarından ayrı kalan yüzlerce tutuklu ile ailelerinin ortak gerçeğini görünür kıldı. Tartışma artık yalnızca tutukluluk tedbirinin kendisiyle sınırlı değil; hukuk devleti ilkesinin, aile bağlarının korunması ve insan onurunun gözetilmesi bakımından nasıl uygulandığı sorusu etrafında da büyüyor.
Bir Ailenin Hikâyesi, Yüzlercesinin Ortak Gerçeği
İBB soruşturması kapsamında tutuklu bulunan Evren Buçan’ın eşi Esma Buçan’ın sosyal medya paylaşımı, cezaevlerindeki iletişim koşullarını yeniden kamuoyunun gündemine taşıdı. Buçan, haftada yalnızca 10 dakikalık telefon görüşmesini iki çocuğuyla paylaşmak zorunda kaldıklarını, zaman zaman teknik aksaklıklar nedeniyle bu sınırlı hakkın da kullanılamadığını anlattı.
Ancak bu tablo yalnızca Buçan ailesine özgü değil. Aynı soruşturma kapsamında tutuklu bulunan çok sayıda kişinin eşi, çocuğu, anne ve babası da benzer iletişim kısıtlamaları nedeniyle aile hayatını parçalanmış biçimde sürdürmeye çalışıyor. Çocuklar anne ya da babalarının sesini haftada yalnızca birkaç dakika duyabiliyor; aileler ise bir sonraki görüş gününü günlerce, kimi zaman haftalarca bekliyor.
Tutukluluk Bireysel, Sonuçları Toplumsal
Ceza muhakemesinde tutuklama, kişiye uygulanan geçici bir koruma tedbiri olarak tanımlanıyor. Ancak uygulamanın etkisi çoğu zaman yalnızca tutuklu kişiyle sınırlı kalmıyor. Geride kalan çocuklar ebeveynlerinden, eşler hayat arkadaşlarından, yaşlı anne ve babalar ise evlatlarından uzun süre ayrı kalıyor. Böylece hukuki bir tedbir, fiilen bütün aileyi etkileyen sosyal ve psikolojik sonuçlar doğuruyor.
Çocuk gelişimi uzmanları ve insan hakları savunucuları, özellikle uzun süreli ayrılıkların çocuklar üzerinde kalıcı etkiler bırakabileceğine dikkat çekerken, aile bağlarının korunmasının hem toplumsal hem de hukuki açıdan gözetilmesi gereken temel ilkelerden biri olduğunu vurguluyor.
Hukuk Güvenliği Sağlarken İnsan Onurunu Da Korumalı
Hiç kimse suç iddiaları soruşturulmasın, yargılama yapılmasın ya da kamu otoritesi görevini yerine getirmesin demiyor. Delillerin toplanması, soruşturmanın yürütülmesi ve gerekli görülen koruma tedbirlerinin uygulanması, hukuk devletinin doğal işleyişinin bir parçasıdır. Ancak bu süreçlerin, temel hak ve özgürlükleri gereksiz yere zedelemeyecek, ölçülülük ilkesine uygun ve insan onurunu esas alan bir anlayışla yürütülmesi de aynı hukuk devletinin vazgeçilmez yükümlülüğüdür.
Birleşmiş Milletler’in Nelson Mandela Kuralları ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları, tutuklu ve hükümlülerin aileleriyle düzenli iletişim kurabilmesini insan onurunun korunmasının ayrılmaz bir unsuru olarak kabul ediyor. Aile bağlarının sürdürülmesi, yalnızca bireysel bir hak değil; aynı zamanda toplumsal bütünlüğü ve adil infaz anlayışını güçlendiren temel bir ilke olarak değerlendiriliyor.
Asıl Sınav Vicdanda Başlıyor
Bugün İBB soruşturması kapsamında tutuklu bulunan yüzlerce kişinin dosyası yargının önünde. Ancak bazı dosyalarda, aradan aylar geçmiş olmasına rağmen iddianamelerin henüz tamamlanmamış olması da tartışmaların önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. Nihai kararı mahkemeler verecek; beraat ya da mahkûmiyet hükmünü hukuk belirleyecek.
Ancak kamu vicdanının önündeki soru bugünden yanıt bekliyor: Bir ülkede çocukların haftada yalnızca birkaç dakikalık telefon görüşmesini bayram sevinci gibi yaşaması, ailelerin on dakikalık bir telefon konuşmasını “çok şükür” diyerek karşılaması hukuk devleti bakımından olağan kabul edilebilir mi?
Adalet, yalnızca mahkeme salonlarında verilen hükümlerle ölçülmez. Aynı zamanda, yargılama devam ederken insanların temel haklarının ve insan onurunun ne ölçüde korunabildiğiyle de değerlendirilir. Çünkü hukuk, suç iddialarını araştırırken bile insan onurunu koruyabildiği ölçüde gerçek anlamda adalet üretir.
