Manisa’nın Soma ilçesindeki İmbat Madencilik’te yaklaşık 4 bin 150 işçi, iki aydır ödenmeyen ücretleri, primleri ve toplu iş sözleşmesinden doğan alacakları için iş bıraktı. Şirket üretimi durdurup servisleri kaldırırken jandarma, maden sahasına gitmek isteyen işçileri kantar noktasında engelledi. Eylemlerini Türkiye Kömür İşletmeleri önüne taşıyan madenciler, yaklaşık 650 milyon liralık alacakları ödeninceye kadar mücadeleyi sürdüreceklerini açıkladı. İşveren, ücretlerin ödenememesini Konya Şeker’den tahsil edilemeyen 1 milyar 475 milyon liralık kömür alacağına bağlarken işçiler, şirketler arasındaki borç ilişkisinin bedelinin kendilerine ödetilmesine karşı çıkıyor.
Manisa’nın Soma ilçesinde faaliyet gösteren İmbat Madencilik’te çalışan yaklaşık 4 bin 150 maden işçisi, iki aydır ödenmeyen ücretleri, geriye dönük yevmiyeleri, primleri ve toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacakları için iş bıraktı. Bağımsız Maden-İş Sendikasının çağrısıyla başlayan eylem, işverenin üretimi durdurma kararı ve jandarmanın işçilerin maden sahasına geçişini engellemesinin ardından Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) Ege Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü önüne taşındı.
İşçilerin toplam alacağının yaklaşık 650 milyon liraya ulaştığı belirtiliyor. Madenciler, yer altında çalışarak ürettikleri kömürün karşılığını alamadıklarını, şirketler ve kamu kurumları arasındaki ticari anlaşmazlıkların kendi geçimlerini tehlikeye attığını söylüyor. Sendika ise ücretlerin ödenmesinden yalnızca İmbat Madencilik’in değil, kömür üretimini özel şirkete devreden TKİ’nin de sorumlu olduğunu savunuyor.
Şirket Üretimi Durdurdu, İşçi Servislerini Kaldırdı
Bağımsız Maden-İş’in çağrısıyla 4 Kasım gecesi başlayan iş bırakma eyleminin ardından İmbat Madencilik yönetimi, üretim faaliyetlerinin ikinci bir duyuruya kadar durdurulduğunu açıkladı.
Şirket, gece yarısı başlayan vardiyada “çalışma huzurunu ve iş barışını olumsuz etkileyen gelişmeler” yaşandığını ileri sürerek nöbetçi ekipler dışındaki çalışanların işyerine gelmemesini istedi. Sabah vardiyası için servis araçlarının da çalıştırılmayacağı duyuruldu.
Ancak üretimin durmasına yol açan anlaşmazlığın merkezinde, işçilerin aylardır alamadığı ücretler bulunuyor. İşverenin çalışma barışının bozulduğunu ileri sürdüğü koşullarda madenciler, öncelikle yaptıkları işin karşılığının ödenmesini istiyor.
Jandarma İşçilerin Geçişini Engelledi
Şirketin üretimi durdurma kararının ardından maden sahası önünde toplanmak isteyen işçileri taşıyan araçlar, maden yolundaki kantar noktasında jandarma tarafından durduruldu. İşçiler araçlardan inerek bir araya geldi ve eylemlerini sürdürdü.
Bağımsız Maden-İş, müdahaleye tepki göstererek, “Haklarını aramak isteyen işçileri engellemeyin, patronları kollamayın” çağrısında bulundu. Sendika, işverenin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini belirtti.
Madenciler daha sonra Soma’daki TKİ Ege Linyitleri İşletmesi Müdürlüğü önüne yürüdü. İşçilerin eylemlerini burada kesintisiz sürdürme kararı aldığı açıklandı.
Sendika TKİ’yi Sorumluluğa Çağırdı
Bağımsız Maden-İş Genel Başkanı Gökay Çakır, kömür üretiminin özel şirkete devredilmesinin TKİ’nin işçilere karşı sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını savundu. TKİ’nin üretim sürecini ve kömürün satışını belirleyen konumuna dikkat çeken Çakır, kurumu “gizli üst işveren” olarak nitelendirdi.
Çakır, “Kış, soğuk demeden haklarımız için direneceğiz” diyerek madencilerin alacakları ödeninceye kadar TKİ önünden ayrılmayacaklarını açıkladı.
Sendikanın bu değerlendirmesi, hukuken kesinleşmiş bir üst işverenlik tespiti değil. Ancak kamuya ait kömür üretiminin özel şirketler aracılığıyla yürütülmesi, ücretlerin ödenmediği durumlarda kamu kurumlarının sorumluluğunun nerede başlayıp bittiği sorusunu gündeme getiriyor.
Şirketin 1,5 Milyar Liralık Alacağı, İşçinin 650 Milyon Liralık Ücreti
İmbat Madencilik yönetimi, ücretlerin gecikmesini Soma B Termik Santrali’ni işleten Konya Şeker’den tahsil edemediği kömür satış bedellerine bağlıyor. Şirketin 29 Ekim’de çalışanlarına gönderdiği açıklamaya göre Konya Şeker’den 1 milyar 475 milyon lira alacağı bulunuyor.
Konya Şeker’in borçları nedeniyle icra yoluyla satışa çıkarılan Soma B Termik Santrali ise ekim ayında yapılan ihale sonucunda TKİ’ye geçti.
Böylece kömür üreticisi, termik santral işletmecisi ve kamu kurumu arasındaki mali ilişkiler yeniden düzenlenirken madencilerin ücret alacakları karşılanmadı. Şirketin bildirdiği 1 milyar 475 milyon liralık ticari alacak, işçilerin yaklaşık 650 milyon liralık toplam alacağının iki katından fazla.
Bu tutarlar tarafların açıklamalarına dayanıyor; şirketler arasındaki borcun kesinleşmiş hukuki durumu ve tahsilat süreci ayrıca açıklığa kavuşturulmayı gerektiriyor. Ancak ticari alacağın tahsil edilememesi, işverenin ücret ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor.
Soma’da ortaya çıkan tablo, taşeronlaştırılan üretim ilişkilerinde ekonomik riskin nasıl paylaşıldığını bir kez daha gösteriyor. Kömürün üretiminden ve satışından doğan gelir şirketler ve kurumlar arasında paylaşılırken ödeme zinciri aksadığında ilk mağdur olanlar, geçimlerini aylık ücretleriyle sağlayan işçiler oluyor.
2014 yılında 301 madencinin yaşamını yitirdiği Soma’da işçiler bu kez yaşamlarını sürdürebilmek için kazandıkları ücretlerin ödenmesini istiyor. Üretimin durdurulması, servislerin kaldırılması ve işçilerin maden yolunda engellenmesi, ücret alacaklarına ilişkin sorunu çözmediği gibi anlaşmazlığın yükünü yeniden çalışanların üzerine bırakıyor.
İmbat Madencilik işçileri TKİ önünde bekleyişlerini sürdürürken yanıt bekleyen soru açık: Kömürün üretiminden yararlanan şirketler ve kamu kurumları arasındaki milyarlarca liralık alacak ilişkileri çözülmeyi beklerken, dört bini aşkın madencinin emeğinin karşılığı neden ödenmiyor?
- NHA / Bianet, Bağımsız Maden-İş Sendikası açıklamaları, İmbat Madencilik Genel Müdürlüğü duyuruları, Soma B Termik Santrali’ne ilişkin ihale ve borç bilgileri.
