Yağmayı Değil, Adaleti Savunmak

Bu yazı, The Atlantic’te yayımlanan “Theft Is Now Progressive Chic” başlıklı değerlendirmeden hareketle kaleme alınmıştır. Söz konusu yazıda, bazı sol-liberal çevrelerde küçük hırsızlıkların, yağmanın ve bireysel suçların “politik direniş” ya da “sisteme karşı ahlaki bir karşı çıkış” gibi sunulması ele alınıyordu. Ancak mesele yalnızca birkaç yorumcunun provokatif sözlerinden ibaret değil; daha derinde, kapitalist düzen karşısında siyasetsizleşen öfkenin nasıl yanlış adreslere yöneldiği sorusu yatıyor. Bu yazı da tam burada duruyor: Solun tarihsel ahlakı ile güncel çaresizlik arasındaki gerilimi tartışıyor.

Bazı çağlarda çürüme sessiz olur; duvarlar çatlamaz ama vicdan çatırdar. İnsanlar önce hukuka olan inançlarını kaybeder, sonra birbirlerine olan güvenlerini. En sonunda ise ahlak, yalnızca güçlülerin kullandığı bir lüks gibi görünmeye başlar.

Bugün dünyanın birçok yerinde tam da böyle bir ruh hali dolaşıyor sokaklarda.

Bir marketten alınan limonun “politik eylem” ilan edilmesi, bir mağazadan yapılan küçük hırsızlığın “kapitalizme karşı direniş” diye alkışlanması, yağmanın devrimci bir jest gibi sunulması… Bunlar ilk bakışta öfkenin dili gibi görünebilir. Ama çoğu zaman öfkenin değil, yenilmişliğin dilidir.

Çünkü insan gerçekten değiştiremediği bir düzen karşısında, bazen yalnızca küçük ihlalleri büyük zaferler sanmaya başlar.

Kapitalizm tam da burada kazanır.

Sistemi yıkamayan öfke, kasadaki çikolatayı çalmayı devrim zannettiğinde; patronun servetine dokunamayan öfke, komşunun düzenine zarar vermeyi isyan sandığında; örgütlü mücadele yerini bireysel tatmine bıraktığında, ortaya devrim değil yalnızca dağılmış bir toplumsallık çıkar.

Bu yüzden mesele hırsızlık değildir.

Mesele, hırsızlığın politik teoriye dönüştürülmesidir.

Solun Ahlakı Yağmayı Değil Adaleti Savunur

Tarihsel olarak sol düşünce, bireysel suçu değil kolektif adaleti savundu. Çünkü mesele bir kişinin marketten bir şey çalması değil, milyonların emeğinin sistematik olarak çalınmasıydı.

Marksizm, ahlakı bireysel günahlar üzerinden değil, üretim ilişkileri üzerinden okur. Sorun, bir yoksulun ekmek çalması değildir; o insanı ekmek çalmak zorunda bırakan düzendir.

Ama burada kritik ayrım şudur: Yoksulluğun yarattığı zorunluluğu anlamak başka şeydir; bunu siyasal bir ideal haline getirmek bambaşka bir şey.

Sol, sefaletin romantizmini yapmaz.

Açlığı estetikleştirmez.

Yağmayı özgürlük diye pazarlamaz.

Çünkü bilir: Yoksulun suça itilmesi, sistemin başarısızlığıdır; ama bu başarısızlığı siyasal programa çevirmek, sistemin tam istediği şeydir.

Kapitalizm bireyi yalnızlaştırır.

Sonra ona şöyle der:

“Örgütlenemezsin ama çalabilirsin.”

“Düzeni değiştiremezsin ama kuralları ihlal edebilirsin.”

“İktidarı deviremezsin ama küçük vandalizmlerle kendini güçlü hissedebilirsin.”

Bu sahte özgürlüktür.

Ve çoğu zaman düzen için son derece kullanışlıdır.

Yağma Düzeni Sarsmaz, Sadece Güvensizliği Büyütür

Bir toplumda ortak hayatı mümkün kılan şey yalnızca yasalar değildir; görünmeyen bir toplumsal sözleşmedir.

İnsanlar birbirine güvenerek yaşar.

Ekmek alırken, otobüse binerken, çocuklarını okula gönderirken, komşusuna selam verirken…

Bu görünmez bağ çözüldüğünde, geriye sadece korku kalır.

Yağmanın siyasallaştırılması tam da bu bağı parçalar.

Çünkü büyük sermaye zararını sigortadan karşılar; ama mahalleli karşılayamaz.

Holding kendini yeniden üretir; ama küçük esnaf yeniden ayağa kalkamaz.

Şirket güvenlik ordusu kurar; ama yoksul mahalle yalnızca daha fazla polisle tanışır.

Sonuçta zarar gören kapitalizm değil, toplum olur.

Bu yüzden solun görevi kaosu kutsamak değil; adaleti örgütlemektir.

Devrim, herkesin birbirinden çaldığı bir anarşi değildir.

Devrim, kimsenin kimseyi sömürmediği bir düzendir.

Asıl Suç Görünmez Olandır

Bugün dünyanın en büyük hırsızlıkları vitrin kırarak yapılmıyor.

Borsa ekranlarında yapılıyor.

Vergi aflarında yapılıyor.

Özelleştirmelerde yapılıyor.

Savaş ihalelerinde yapılıyor.

Bir çocuğun okuldan koparılmasıyla yapılıyor.

Bir işçinin kıdem tazminatının gasp edilmesiyle yapılıyor.

Bir emeklinin maaşının enflasyon karşısında eritilmesiyle yapılıyor.

Bir ülkenin geleceğinin birkaç şirketin bilançosuna çevrilmesiyle yapılıyor.

Ama tuhaf olan şu:

Büyük hırsızlıklar çoğu zaman “ekonomi politikası” diye anlatılırken, küçük hırsızlıklar “ahlak sorunu” diye manşet oluyor.

Oysa gerçek tersidir.

Asıl ahlaki çöküş yukarıdadır.

Aşağıdakiler çoğu zaman yalnızca hayatta kalmaya çalışır.

Bu yüzden solun görevi aşağıya ahlak dersi vermek değil; yukarıdaki yağma düzenini teşhir etmektir.

Sol, Kolay Öfkenin Değil Zor Adaletin Tarafıdır

Bir camı kırmak kolaydır.

Bir sendika kurmak zordur.

Bir marketten bir şey çalmak kolaydır.

Bir grevi örgütlemek zordur.

Bir slogan atmak kolaydır.

Bir halkı uzun süreli mücadelede tutmak zordur.

Tarih kolay olanı yapanları değil, zor olanı sürdürenleri yazar.

Gerçek solculuk biraz da budur:
Anlık öfkenin değil, uzun adaletin tarafında durmak.

Yağmayı değil hakkı savunmak.

Kısa tatmini değil tarihsel dönüşümü hedeflemek.

Çünkü devrim, bir gece ansızın gelen öfke değildir.

Devrim, uzun süre boyunca sabırla kurulan toplumsal vicdandır.

Ve vicdan, en çok da herkesin çalmayı meşru gördüğü zamanlarda sınanır.

Bugün ihtiyaç duyduğumuz şey daha fazla öfke değil.

Daha fazla ahlaki berraklık.

Daha fazla kolektif mücadele.

Daha fazla adalet fikri.

Çünkü dünya zaten yeterince yağmalandı.

Şimdi mesele, o yağmanın estetiğini yapmak değil;
onu durduracak siyaseti kurmaktır.

---

Kaynakça

• The Atlantic – Theft Is Now Progressive Chic
• Immanuel Kant – Groundwork of the Metaphysics of Morals
• Karl Marx – Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı
• Rosa Luxemburg – Reform mu Devrim mi?
• Antonio Gramsci – Hapishane Defterleri