Dünya Bankası, Orta Doğu’daki jeopolitik çatışmaların ve Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların derinleşmesi halinde enerji fiyatlarında sert ve kalıcı bir artış yaşanabileceği uyarısında bulunarak, küresel ekonominin yeni bir stagflasyon baskısı altında kalabileceğine dikkat çekti.
Enerji Piyasasında Tarihi Dalgalanma Riski
Dünya Bankası tarafından yayımlanan son Emtia Piyasaları Görünümü raporu, Orta Doğu merkezli gerilimin küresel enerji arzını doğrudan etkileyerek petrol ve doğalgaz fiyatlarında “tarihi bir şok” yaratabileceğini ortaya koyuyor.
Rapora göre, çatışmaların Hürmüz Boğazı üzerinden küresel petrol akışını sekteye uğratması halinde enerji fiyatlarında 2026 yılı boyunca yaklaşık %24’lük bir artış öngörülüyor. Bu oran, 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşı sonrası yaşanan enerji krizini hatırlatan ölçekte bir kırılmaya işaret ediyor.
Hürmüz Boğazı Ve Arz Daralmasının Küresel Etkisi
Dünyanın en kritik petrol geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesintiler, deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık beşte birini etkileyerek küresel arz zincirini ciddi biçimde zayıflatıyor.
Raporda, bölgesel çatışmanın etkisiyle günlük petrol üretiminde 10 milyon varili aşan bir kayıp yaşandığı belirtilirken, bu durumun yalnızca enerji piyasalarını değil, gübre ve sanayi hammaddeleri dahil geniş bir emtia yelpazesini de yukarı yönlü baskıladığı ifade ediliyor.
Enflasyon Ve Stagflasyon Riski Derinleşiyor
Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ile paralel değerlendirmeler içeren rapor, enerji fiyatlarındaki artışın küresel enflasyonu kalıcı hale getirme riskine dikkat çekiyor.
Analizlere göre, petrol fiyatlarındaki %10’luk bir artış doğalgaz ve gübre fiyatlarına gecikmeli ancak güçlü bir şekilde yansıyor. Bu durum, gelişmekte olan ekonomilerde büyüme hızını düşürürken, gelişmiş ülkelerde de para politikası alanını daraltıyor.
Dünya Bankası, mevcut eğilimin sürmesi halinde küresel ekonominin “düşük büyüme-yüksek enflasyon” sarmalına, yani stagflasyon riskine daha fazla yaklaşabileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel Büyüme Tahminlerinde Aşağı Yönlü Revizyon
Raporda ayrıca, enerji maliyetlerindeki artışın küresel büyüme beklentilerini aşağı çektiği belirtiliyor. IMF’nin son güncellemesinde 2026 büyüme tahminini düşürmesi, bu baskının makroekonomik düzeyde karşılık bulduğunu gösteriyor.
Avrupa Birliği’nin artan enerji ithalat maliyetleri ve sanayi üretimindeki kırılganlık, krizin bölgesel değil küresel bir ekonomik baskıya dönüştüğünü ortaya koyuyor.
Jeopolitik Risklerin Fiyatlara Orantısız Etkisi
Dünya Bankası verileri, jeopolitik şokların piyasalarda doğrusal olmayan etkiler yarattığını da ortaya koyuyor. Petrol arzında yaşanan %1’lik düşüşün fiyatları ortalama %11’in üzerinde artırabildiği, bunun da piyasa kırılganlığını katladığı vurgulanıyor.
Bu tablo, enerji güvenliğinin artık yalnızca ekonomik değil, doğrudan jeopolitik istikrar meselesi haline geldiğini bir kez daha görünür kılıyor.
- NHY / Dünya Bankası Emtia Piyasaları Görünümü Raporu; Uluslararası Para Fonu (IMF) Küresel Görünüm Raporu; Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Enerji Güvenliği Değerlendirmeleri.
