Türkiye’de mazot, gübre, sulama ve kredi giderleri çiftçinin üretim gücünü zorluyor. Tarımsal girdilerdeki fiyat artışı, üreticinin satış fiyatındaki yükselişi geride bırakırken borç yükü büyüyor. Çiftçiler artık yalnızca ürünlerini hangi fiyattan satacaklarını değil, gelecek yıl tarlalarını yeniden ekip ekemeyeceklerini düşünüyor.
Türkiye’de çiftçiler artan üretim maliyetleri, borçlar ve ürün fiyatlarındaki belirsizlik nedeniyle giderek ağırlaşan ekonomik koşullarla karşı karşıya. Mazot, gübre, tohum, zirai ilaç, sulama ve işçilik giderleri daha ürün tarladan çıkmadan üreticinin gelirini aşındırıyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre tarımsal girdi fiyatları Temmuz 2026’da yıllık yüzde 27,62 artarken, tarım ürünleri üretici fiyatlarındaki yıllık artış Eylül ayında yüzde 12,93 düzeyinde kaldı. Farklı dönemleri kapsayan bu veriler doğrudan zarar oranını göstermese de üretim maliyetleri üzerindeki baskıyı ortaya koyuyor.
Tarlaya Girmek Borçlanmak Demek
Özellikle küçük ve orta ölçekli çiftçiler için üretime başlamak giderek daha fazla finansman gerektiriyor. Gübre fiyatları, enerji giderleri ve yüksek kredi maliyetleri üreticiyi hasattan önce borçlandırırken, ürünün hangi fiyattan satılacağı çoğu zaman belirsiz kalıyor. Adana’da çiftçi temsilcileri artan maliyetler nedeniyle borçların ertelenmesini ve finansman desteğinin genişletilmesini isterken, Samsun’da fındık üreticileri geciken hasat nedeniyle kredi taksitlerini ödemekte zorlandıklarını açıkladı. Şeker pancarı üreticileri de açıklanan alım fiyatlarının yükselen giderleri karşılamadığını savunuyor.
Türkiye Ziraat Odaları Birliği’nin eylül ayı araştırması, üreticinin geliriyle tüketicinin ödediği fiyat arasındaki uçurumu da gösterdi. Kilogramı üreticiden 7 liraya çıkan limon markette ortalama 51,34 liraya, 11 liraya alınan havuç ise 48,16 liraya satıldı. Taşıma, depolama, işçilik ve fire gibi giderler bu farkın bir bölümünü açıklasa da çiftçinin düşük fiyatlardan yakınırken tüketicinin aynı ürüne yüksek bedeller ödemesi, tarımsal ürünlerin pazarlama ve dağıtım yapısındaki sorunları gündeme getiriyor.
İklim Krizi ve İthal Girdiler Baskıyı Artırıyor
Kuraklık, zirai don ve düzensiz yağışlar da çiftçinin ekonomik yükünü ağırlaştırıyor. Verimin düştüğü dönemlerde aynı tarlaya yapılan harcama daha az ürüne bölünüyor, sulama ihtiyacı arttığında enerji giderleri yükseliyor. Gübre ve akaryakıt gibi girdilerin uluslararası fiyatlardan ve döviz kurundan etkilenmesi ise Türkiye’deki tarımsal üretimi küresel piyasalardaki dalgalanmalara açık bırakıyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü de Türkiye’ye ilişkin değerlendirmelerinde yüksek üretim ve dağıtım maliyetlerinin gıda fiyatları üzerindeki etkisine dikkat çekiyor.
Hayvancılıkta da benzer bir tablo yaşanıyor. Yem, enerji ve veterinerlik giderlerinin artması, özellikle küçük işletmelerin üretimi sürdürmesini güçleştiriyor. Tarımsal destekler ve faiz indirimli krediler üreticilere belirli olanaklar sağlasa da çiftçi örgütleri desteklerin miktarı, zamanlaması ve krediye erişim koşullarının yeniden düzenlenmesini istiyor.
Üretici Kazanamıyor, Tüketici Ucuza Yiyemiyor
Türkiye tarımının temel sorunlarından biri, üreticinin emeğinin karşılığını almakta zorlanırken tüketicinin de gıdaya uygun fiyatlarla ulaşamaması. Çiftçi ürününü maliyetini karşılayacak bedelden satmak istiyor; kentlerde yaşayan milyonlarca insan ise giderek pahalılaşan temel gıda ürünlerini satın almakta güçlük çekiyor. Bu iki sorun, üretimden pazarlamaya uzanan ekonomik yapının farklı noktalarında ortaya çıkıyor.
Çiftçinin borçlanmadan üretim yapabilmesi, ürününü değerinde satabilmesi ve iklim koşullarına karşı korunması yalnızca tarımla uğraşanların değil, bütün toplumun geleceğini ilgilendiriyor. Çünkü üreticinin bugün karşılayamadığı maliyet, yarın ekilmeyen bir tarlaya, küçülen bir hayvancılık işletmesine ya da daha pahalı gıdaya dönüşebilir. Türkiye’nin önündeki soru giderek belirginleşiyor: Üretenin geçinemediği, tüketenin satın almakta zorlandığı bir tarımsal düzen nasıl sürdürülebilir?
TB / TÜİK, Türkiye Ziraat Odaları Birliği, Seyhan Ziraat Odası, Ayvacık Ziraat Odası, Tarım ve Orman Bakanlığı, FAO, Anadolu Ajansı, Ekonomim, Tarım Dünyası, Samsun Halk Gazetesi.
