JinNews’in aktardığına göre, Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği’nin (CİSST) düzenlediği webinarda, Türkiye’de kadın mahpus sayısındaki hızlı artışın yanı sıra ceza infaz sisteminin toplumsal cinsiyet eşitsizliklerini derinleştiren yapısı tartışıldı. Uzmanlar, kadınların cezaevlerinde erkeklerden farklı ve çok katmanlı hak ihlalleriyle karşı karşıya kaldığına dikkat çekti.
Kadın Mahpus Sayısındaki Artış Alarm Veriyor
JinNews’te yer alan habere göre, CİSST tarafından düzenlenen çevrimiçi webinarda konuşan dernek avukatlarından Özge Akyüz, dünya genelinde kadın mahpus sayısının son yıllarda erkek mahpuslara kıyasla çok daha hızlı arttığını belirtti. Akyüz, bugün dünya genelinde 740 binden fazla kadın ve kız çocuğunun cezaevlerinde bulunduğunu, yaklaşık 19 bin çocuğun ise anneleriyle birlikte hapishanelerde yaşadığını ifade etti.
Türkiye’deki tabloya ilişkin verileri de paylaşan Akyüz, cezaevlerinde 20 binden fazla kadının bulunduğunu, bunun toplam mahpus nüfusunun yaklaşık yüzde 5’ini oluşturduğunu söyledi. Ancak dikkat çekici olanın mutlak sayıdan çok artış hızı olduğunu vurgulayan Akyüz, son 25 yılda kadın mahpus sayısının yüzde 411 arttığını belirterek, Türkiye’nin kadın mahpus nüfusunun en hızlı arttığı ülkeler arasında yer aldığını dile getirdi. Aynı konuşmada, şiddet içermeyen suçlar bakımından hapis cezasına alternatif uygulamaların geliştirilmesi ve kadınların özgün ihtiyaçlarını esas alan infaz politikalarının oluşturulması gerektiğini savundu.
Cezaevleri Erkeklere Göre Tasarlanıyor
Webinara konuşmacı olarak katılan Meksikalı akademisyen Herlinda Enríquez Rubio Hernández ise kadın cezaevleri üzerine yürüttüğü araştırmanın sonuçlarını paylaştı. Hernández, araştırmaya başlamadan önce kadın ve erkek mahpusların benzer koşullarda yaşadığını düşündüğünü ancak saha çalışmasının bunun tam tersini ortaya koyduğunu söyledi. Kadınların cezaevinde de toplumsal cinsiyet rollerini taşımaya devam ettiğini belirten akademisyen, bakım sorumluluğunun özgürlüklerinden yoksun bırakıldıktan sonra dahi kadınların omuzlarından inmediğini ifade etti.
Araştırmaya göre erkek mahpuslar çoğunlukla ailelerinden bakım ve maddi destek görürken, kadın mahpuslar cezaevinde ürettikleri emekle ailelerine katkı sunmaya devam ediyor. Hernández, ekonomik yükün de büyük ölçüde kadınların üzerine yıkıldığını belirterek, cezaevlerinin yalnızca özgürlüğün değil, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin de yeniden üretildiği alanlar hâline geldiğini dile getirdi.
Yasa İle Uygulama Arasında Derin Uçurum
Webinarda, cezaevlerinde yalnızca resmî mevzuatın değil, gardiyanların uygulamaları ve mahpusların kendi aralarında geliştirdiği yazılı olmayan kuralların da belirleyici olduğu ifade edildi. Hernández, özellikle kadın cezaevlerinde dayanışma ve bakım eksenli kuralların öne çıktığını, buna karşın ekonomik sömürünün ciddi boyutlara ulaştığını anlattı. Araştırmasında görüştüğü kadın mahpusların aylarca çalışmasına rağmen sembolik düzeyde ücret aldığını aktaran akademisyen, uygulamadaki koşulların kimi zaman “kölelik düzeyinde emek sömürüsüne” dönüştüğünü söyledi.
Hernández ayrıca, cezaevi içinde yürütülen eğitim faaliyetlerinin kadın mahpuslar açısından yalnızca akademik değil, psikolojik ve toplumsal açıdan da önemli bir nefes alma alanı oluşturduğunu belirterek, eğitim hakkına erişimin yeniden toplumsal hayata katılım açısından kritik rol oynadığını vurguladı.
Toplumsal Cinsiyet Boyutu Tartışmanın Merkezinde
Webinarda dile getirilen değerlendirmeler, ceza infaz sisteminin yalnızca güvenlik ve infaz perspektifiyle değil, toplumsal cinsiyet, bakım emeği, insan hakları ve sosyal politika ekseninde de yeniden ele alınması gerektiğine işaret ediyor. Uzmanlara göre kadın mahpusların deneyimleri, mevcut infaz sisteminin “cinsiyetsiz” olmadığı; aksine erkek deneyimini esas alan yapısının kadınların özgün ihtiyaçlarını görünmez kıldığı gerçeğini ortaya koyuyor. Bu nedenle kadınlara özgü infaz politikalarının geliştirilmesi ve şiddet içermeyen suçlarda özgürlüğü bağlayıcı cezalara alternatif mekanizmaların güçlendirilmesi, insan hakları odaklı reform tartışmalarının temel başlıkları arasında yer alıyor.
Kaynaklar: JinNews, Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CİSST) webinarı, Av. Özge Akyüz’ün sunumu, Meksikalı akademisyen Herlinda Enríquez Rubio Hernández’in değerlendirmeleri.
