Bir Yağmur Damlasının Bozduğu Oyun

Bazı insanlar hayatı dev bir muhasebe cetveli gibi görür.
Satır satır hesaplanabilir, sütun sütun denetlenebilir, önceden planlanabilir bir düzen…

Onlara göre toplum; yönlendirilecek bir kalabalık, siyaset; teknik bir mühendislik meselesi, insan ise doğru koşullar sağlandığında istenilen yere sürüklenebilecek bir varlıktır. Eğer devlet gücü sizdeyse, medya büyük ölçüde denetiminiz altındaysa, yargı kararları siyasetin ihtiyaçlarına göre şekilleniyorsa; geriye yalnızca sonucun ilan edilmesi kalır sanılır.

Bu yüzden iktidarlar çoğu zaman kendilerini tarihin değil, mekanizmanın sahibi gibi görmeye başlar.
Sanki hayat, düğmelerine basıldığında çalışan büyük bir makinedir.

Oysa hayat, insanın bütün hesaplarını bozmak konusunda tuhaf bir ustalığa sahiptir.

Tam her şeyin kontrol altında olduğu düşünüldüğü anda beklenmedik bir şey olur.

Gökyüzü açıkken yağmur başlar.
Rüzgâr yön değiştirir.
Dağılacağı düşünülen kalabalık daha sıkı kenetlenir.
Korkunun herkesi susturacağı sanılırken, tam tersine bazı insanlar ilk kez konuşmaya başlar.

Çünkü hayat yalnızca güç ilişkileriyle akmaz.
İnsan yalnızca korkuyla hareket etmez.

Bazen bir toplumun yönünü değiştiren şey; büyük planlar değil, küçük kırılma anlarıdır.

Ve siyasetin tarihi biraz da budur zaten:
En güçlü görünenlerin, hayatın beklenmedik akışı karşısında çaresizleşmesinin tarihi.

Bugün Türkiye’de yaşanan gerilimlerin önemli bir kısmı da tam burada düğümleniyor.

Kemal Kılıçdaroğlu’nun, yargı eliyle açılan bir koridordan yürüyerek CHP yönetimine “mutlak butlan” kararı üzerinden geri dönebileceği düşüncesi, büyük ölçüde böyle bir mekanik aklın ürünüydü. Muhtemelen uzun toplantılar yapıldı. Delegelerin nasıl davranacağı hesaplandı. Parti örgütlerinin ne kadar direnç göstereceği analiz edildi. Medyanın nasıl pozisyon alacağı planlandı.

Belki de bütün süreç şu temel varsayım üzerine kuruldu:

“Devletin ağırlığı karşısında insanlar sonunda hizalanır.”

Türkiye’nin yakın tarihinde defalarca duyduğumuz o kibirli cümle tam da bu zihniyetin özetiydi zaten:

“Onlar da tıpış tıpış gelir.”

Çünkü otoriter akıl, insanı çoğu zaman yalnızca korkuyla açıklamaya çalışır.
İtaati doğal, direnci ise geçici bir sapma gibi görür.

Fakat siyasette bazen bütün dengeyi bozan şey, bir kişinin geri çekilmemesidir.

Belki de asıl kırılma tam burada yaşandı.

Çünkü bazı anlarda insan konuşarak değil, duruşuyla büyür.
Tarihe geçen şey çoğu zaman söylenen cümle değil, o cümlenin söylendiği andaki tavır olur.

Yağmurun altında yürüyen bir insan görüntüsü bazen binlerce konuşmadan daha güçlü hale gelir.

Özgür Özel’in o gün TOMA’nın üzerine çıkarken ya da dönüp arkasına bakarken, o anın milyonların hafızasına kazınacak bir fotoğrafa dönüşeceğini bilmesine imkân yoktu. Muhtemelen tarihe geçeceğini düşünerek değil, yalnızca o anda geri çekilmemesi gerektiğini hissederek hareket etti. Belki gerçekten kalabalığın dağılıp dağılmadığını görmek için arkasına baktı. Belki o anda aklından geçen tek şey, insanların hâlâ orada olup olmadığıydı.

Ama hayat tam da burada devreye girer.

Çünkü bazı görüntüler sonradan büyür.
Bazı anlar yaşandığı sırada sıradan görünür; fakat toplumun hafızasında başka bir şeye dönüşür. Çünkü insanlar yalnızca gücü değil, cesareti de görürler. Yalnızca sonucu değil, geri çekilmeme anını da hatırlarlar.

Ve bazen bir fotoğraf, milyonlarca insanın kendi duygusunu içinde bulduğu ortak bir simgeye dönüşür.

Tam da bu yüzden insanlar yalnızca iktidardan etkilenmezler.
Bazen direnme ihtimalinden etkilenirler.
Bazen yalnız olmadıklarını hissettiklerinde değişirler.
Bazen de ilk kez birilerinin geri çekilmediğini gördüklerinde.

Ve tam o anda bütün hesap bozulur.

Çünkü toplumsal hareket dediğimiz şey yalnızca yukarıdan kurulan planların sonucu değildir. Toplum, laboratuvar ortamında kontrol edilebilecek cansız bir nesne değildir. Hafızası vardır. Öfkesi vardır. Birikmiş sessizlikleri vardır. Bastırılmış duyguları vardır.

Marks’ın ima ettiği gibi insanlar tarihi kendi seçtikleri koşullarda yapmazlar; ama tarihi yapan yine insanlardır.

Bu yüzden siyasal mühendislikler hiçbir zaman mutlak değildir.

Mahkeme kararları alınabilir.
Medya operasyonları yapılabilir.
Parti içi dengeler dizayn edilmeye çalışılabilir.

Ama hayat bazen bütün bu planları tek bir görüntüyle bozar.

Çünkü toplumun psikolojisi bazen bir anda değişir.
Aylarca korkuyla susan insanlar, bir anda birbirlerinin gözünün içine bakmaya başlar. Ve o an, siyaset yalnızca kurumlar arasında değil, insanların ruhunda da yeniden kurulmaya başlar.

Tarihte bunun sayısız örneği vardır.

En büyük kırılmalar çoğu zaman herkesin teslim olunacağını düşündüğü anlarda yaşandı. Çünkü otoriter düzenler, toplumu edilgen sandıkları ölçüde hata yaparlar. İnsanları yalnızca yönetilecek kalabalıklar olarak görürler. Oysa insan bazen tam sıkıştığı yerde değişir. Geri çekilecek alan kalmadığında korkunun sınırı da aşılmaya başlanır.

Bugün yaşanan şey biraz da budur.

Kurulan hesap şuydu:

Devletin ağırlığı karşısında herkes susacak.
Muhalefet kendi içinde çözülecek.
İnsanlar yorulacak.
Korku galip gelecek.

Fakat hesaba katılmayan şey, hayatın kendisiydi.

Çünkü hayat mekanik değildir.
İnsan ise hiç değildir.

Bir hareket bazen seçim kazanarak değil, geri çekilmeyerek büyür.
Bir lider bazen kürsüde değil, yağmur altında görünür hale gelir.
Ve bazen bir mahkeme kararı, tasfiye etmek için kurulan bir süreci tersine çevirip yeni bir siyasal ruhun başlangıcına dönüşür.

Hayat bazen yalnızca bir yağmur damlasıyla taraf değiştirir.

Bazen bir fotoğrafla.
Bazen insanların artık geri çekilmeyecek kadar sıkışmış olmasıyla.
Bazen de bir kalabalığın ilk kez korkudan daha büyük bir duygu hissetmesiyle.

Ve insan en büyük yanılgıyı, hayatı tamamen kontrol edebileceğini düşündüğünde yaşar.

Çünkü hiçbir iktidar hayatın bütün akışını denetleyemez.
Hiçbir güç, insan ruhunun tamamını hesaplayamaz.

Hayat mutlaka bir yerden sızar.
Bir çatlağın içinden.
Bir sessizliğin ardından.
Bir yağmur damlasının içinden.

Ve sonunda her zaman kendi yatağını bulur.